<?xml version="1.0"?>
<feed xmlns="http://www.w3.org/2005/Atom" xml:lang="es">
	<id>https://yachaywiki.com/api.php?hidebots=1&amp;urlversion=1&amp;days=7&amp;limit=50&amp;action=feedrecentchanges&amp;feedformat=atom</id>
	<title>Yachaywiki  - Cambios recientes [es]</title>
	<link rel="self" type="application/atom+xml" href="https://yachaywiki.com/api.php?hidebots=1&amp;urlversion=1&amp;days=7&amp;limit=50&amp;action=feedrecentchanges&amp;feedformat=atom"/>
	<link rel="alternate" type="text/html" href="https://yachaywiki.com/index.php?title=Especial:CambiosRecientes"/>
	<updated>2026-07-04T18:26:15Z</updated>
	<subtitle>Realiza un seguimiento de los cambios más recientes en la wiki en este canal.</subtitle>
	<generator>MediaWiki 1.44.0</generator>
	<entry>
		<id>https://yachaywiki.com/index.php?title=Usuario:DemiRat239&amp;diff=42620&amp;oldid=0</id>
		<title>Usuario:DemiRat239</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://yachaywiki.com/index.php?title=Usuario:DemiRat239&amp;diff=42620&amp;oldid=0"/>
		<updated>2026-07-04T18:24:47Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;Página creada con «Hello! &amp;lt;br&amp;gt;My name is Demi and I&amp;#039;m a 20 years old boy from Australia.&amp;lt;br&amp;gt;&amp;lt;br&amp;gt;Have a look at my web site :: [https://play.google.com/store/apps/details?id=com.desarrolladorsoft.doctiplus Doctiplus online doctors]»&lt;/p&gt;
&lt;p&gt;&lt;b&gt;Página nueva&lt;/b&gt;&lt;/p&gt;&lt;div&gt;Hello! &amp;lt;br&amp;gt;My name is Demi and I&amp;#039;m a 20 years old boy from Australia.&amp;lt;br&amp;gt;&amp;lt;br&amp;gt;Have a look at my web site :: [https://play.google.com/store/apps/details?id=com.desarrolladorsoft.doctiplus Doctiplus online doctors]&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>DemiRat239</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://yachaywiki.com/index.php?title=Usuario:DemiRat239</id>
		<title>Usuario:DemiRat239</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://yachaywiki.com/index.php?title=Usuario:DemiRat239"/>
		<updated>2026-07-04T18:24:44Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;Se ha creado la cuenta de usuario &lt;a href=&quot;/index.php?title=Usuario:DemiRat239&quot; class=&quot;mw-userlink&quot; title=&quot;Usuario:DemiRat239&quot;&gt;&lt;bdi&gt;DemiRat239&lt;/bdi&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt;
</summary>
		<author><name>DemiRat239</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://yachaywiki.com/index.php?title=Usuario:BryanLangner&amp;diff=42619&amp;oldid=0</id>
		<title>Usuario:BryanLangner</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://yachaywiki.com/index.php?title=Usuario:BryanLangner&amp;diff=42619&amp;oldid=0"/>
		<updated>2026-07-04T18:21:15Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;Página creada con «My name: Connor Tesch&amp;lt;br&amp;gt;Mу age: 35 yeɑrs oⅼd&amp;lt;br&amp;gt;Country: Australia&amp;lt;br&amp;gt;Town: Mount Taylor &amp;lt;br&amp;gt;ZIP: 3875&amp;lt;br&amp;gt;Address: 77 Romawi Road&amp;lt;br&amp;gt;&amp;lt;br&amp;gt;Ꮮоoк at my web blog ... หนังโป๊ หนังโป๊ไทย คลิปหลุด คลิปโป๊ ดูหนังโป[https://www.medcheck-up.com/?s=%E0%B9%8A%20xxx ๊ xxx] porn jav 18+ คลิปหลุดไทย onlyfans หลุด แอบถ่าย หนังx หนังav (…»&lt;/p&gt;
&lt;p&gt;&lt;b&gt;Página nueva&lt;/b&gt;&lt;/p&gt;&lt;div&gt;My name: Connor Tesch&amp;lt;br&amp;gt;Mу age: 35 yeɑrs oⅼd&amp;lt;br&amp;gt;Country: Australia&amp;lt;br&amp;gt;Town: Mount Taylor &amp;lt;br&amp;gt;ZIP: 3875&amp;lt;br&amp;gt;Address: 77 Romawi Road&amp;lt;br&amp;gt;&amp;lt;br&amp;gt;Ꮮоoк at my web blog ... หนังโป๊ หนังโป๊ไทย คลิปหลุด คลิปโป๊ ดูหนังโป[https://www.medcheck-up.com/?s=%E0%B9%8A%20xxx ๊ xxx] porn jav 18+ คลิปหลุดไทย onlyfans หลุด แอบถ่าย หนังx หนังav ([https://xn--l3caaa5iqc3a.com/ https://l3caaa5iqc3a.com/])&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>BryanLangner</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://yachaywiki.com/index.php?title=%D0%A2%D0%B5%D1%80%D0%BC%D0%B8%D0%BD_%D1%86%D0%B8%D1%84%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D1%8F_%D0%B2%D0%B0%D0%BB%D1%8E%D1%82%D0%B0_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B4%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D0%BD%D0%B0%D1%87%D0%B5%D0%BD_%D0%B4%D0%BB%D1%8F_%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%83%D1%80%D1%81%D1%8B_%D0%B2_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D0%BC_%D0%B2%D0%B8%D0%B4%D0%B5&amp;diff=42618&amp;oldid=0</id>
		<title>Термин цифровая валюта предназначен для ресурсы в электронном виде</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://yachaywiki.com/index.php?title=%D0%A2%D0%B5%D1%80%D0%BC%D0%B8%D0%BD_%D1%86%D0%B8%D1%84%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D1%8F_%D0%B2%D0%B0%D0%BB%D1%8E%D1%82%D0%B0_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B4%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D0%BD%D0%B0%D1%87%D0%B5%D0%BD_%D0%B4%D0%BB%D1%8F_%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%83%D1%80%D1%81%D1%8B_%D0%B2_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D0%BC_%D0%B2%D0%B8%D0%B4%D0%B5&amp;diff=42618&amp;oldid=0"/>
		<updated>2026-07-04T18:18:56Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;Página creada con «[https://business-guide.com.ua/about/articles_bg?id=4274 Криптовалюта] служит современным формой финансового актива, что опирается на технологию блокчейн для обеспечения защиты и распределенности. Этот цифровой актив вырос до важного элемента передовой экономики.&amp;lt;br&amp;gt;&amp;lt;br&amp;gt;Термин крипт…»&lt;/p&gt;
&lt;p&gt;&lt;b&gt;Página nueva&lt;/b&gt;&lt;/p&gt;&lt;div&gt;[https://business-guide.com.ua/about/articles_bg?id=4274 Криптовалюта] служит современным формой финансового актива, что опирается на технологию блокчейн для обеспечения защиты и распределенности. Этот цифровой актив вырос до важного элемента передовой экономики.&amp;lt;br&amp;gt;&amp;lt;br&amp;gt;Термин криптотокен обозначает финансы в цифровом виде, которые именно применяются и пересылаются через специализированные интернет ресурсы. В различие с традиционных валют, криптовалюта функционирует без регулирующего органа, благодаря чему достигается полная автономность.&amp;lt;br&amp;gt;&amp;lt;br&amp;gt;Основой криптовалют служит технология блокчейн — распространённый база данных, в котором хранятся все транзакции. Этот подход обеспечивает защиту данных и препятствует двойной трате. Каждая транзакция валидируется участниками сети, которые именуются майнерами или валидаторами.&amp;lt;br&amp;gt;&amp;lt;br&amp;gt;Крупнейшей и самой известной криптовалютой является Bitcoin, который появился в 2009 году человеком или группой лиц под псевдонимом Сатоши Накамото. Биткоин инициировал новую эру цифровых денег и стал образцом для других криптовалют. Помимо Bitcoin, существуют и другие популярные варианты: эфир (Ethereum), лайткоин (Litecoin), рипл (Ripple) и многие другие.&amp;lt;br&amp;gt;&amp;lt;br&amp;gt;Инвестиции в криптовалюту привлекают многих из-за ее резких колебаний курса, что даёт перспективы для значительной прибыли, но вместе с тем несёт и повышенными рисками. Криптовалюты часто задействуются для оплаты товаров и услуг, инвестиций, а также в децентрализованных финансах (DeFi).&amp;lt;br&amp;gt;&amp;lt;br&amp;gt;Одним из ключевых аспектов криптовалют является приватность, которая позволяет пользователям проводить операции без раскрытия личных данных. Однако, эта анонимность иногда превращается в проблемой, так как криптовалюты могут применяться для незаконных целей — от отмывания денег до финансирования преступной деятельности.&amp;lt;br&amp;gt;&amp;lt;br&amp;gt;Правовые аспекты криптовалюты меняются в разных странах. Некоторые государства вводят запреты на криптовалют, в то время как другие легализуют их и разрабатывают собственные цифровые валюты центральных банков (CBDC).&amp;lt;br&amp;gt;&amp;lt;br&amp;gt;Технологический прогресс стимулирует появлению новых криптовалют и улучшению существующих систем. Развитие смарт-контрактов, децентрализованных приложений (dApps) и NFT (невзаимозаменяемых токенов) создаёт новые горизонты в цифровой экономике.&amp;lt;br&amp;gt;&amp;lt;br&amp;gt;В будущем криптовалюта способна превратиться важнейшим средством расчетов, изменить классическую экономику и способствовать экономическому росту по всему миру.&amp;lt;br&amp;gt;&amp;lt;br&amp;gt;Таким образом, криптовалюта представляет собой революционное финансовое новшество, которое предлагает новые горизонты для развития глобальных финансов и цифровой экономики.&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>Trent43T01</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://yachaywiki.com/index.php?title=Usuario:Trent43T01&amp;diff=42617&amp;oldid=0</id>
		<title>Usuario:Trent43T01</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://yachaywiki.com/index.php?title=Usuario:Trent43T01&amp;diff=42617&amp;oldid=0"/>
		<updated>2026-07-04T18:18:55Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;Página creada con «Термин цифровая валюта означает ресурсы в электронном виде&amp;lt;br&amp;gt;&amp;lt;br&amp;gt;Feel free to surf to my website :: [https://business-guide.com.ua/about/articles_bg?id=4274 Криптовалюта]»&lt;/p&gt;
&lt;p&gt;&lt;b&gt;Página nueva&lt;/b&gt;&lt;/p&gt;&lt;div&gt;Термин цифровая валюта означает ресурсы в электронном виде&amp;lt;br&amp;gt;&amp;lt;br&amp;gt;Feel free to surf to my website :: [https://business-guide.com.ua/about/articles_bg?id=4274 Криптовалюта]&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>Trent43T01</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://yachaywiki.com/index.php?title=Usuario:Trent43T01</id>
		<title>Usuario:Trent43T01</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://yachaywiki.com/index.php?title=Usuario:Trent43T01"/>
		<updated>2026-07-04T18:18:43Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;Se ha creado la cuenta de usuario &lt;a href=&quot;/index.php?title=Usuario:Trent43T01&quot; class=&quot;mw-userlink&quot; title=&quot;Usuario:Trent43T01&quot;&gt;&lt;bdi&gt;Trent43T01&lt;/bdi&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt;
</summary>
		<author><name>Trent43T01</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://yachaywiki.com/index.php?title=Usuario:ShaneBaldwin0</id>
		<title>Usuario:ShaneBaldwin0</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://yachaywiki.com/index.php?title=Usuario:ShaneBaldwin0"/>
		<updated>2026-07-04T18:18:43Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;Se ha creado la cuenta de usuario &lt;a href=&quot;/index.php?title=Usuario:ShaneBaldwin0&amp;amp;action=edit&amp;amp;redlink=1&quot; class=&quot;mw-userlink new&quot; title=&quot;Usuario:ShaneBaldwin0 (la página no existe)&quot;&gt;&lt;bdi&gt;ShaneBaldwin0&lt;/bdi&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt;
</summary>
		<author><name>ShaneBaldwin0</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://yachaywiki.com/index.php?title=Usuario:StephaniaSlone&amp;diff=42616&amp;oldid=0</id>
		<title>Usuario:StephaniaSlone</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://yachaywiki.com/index.php?title=Usuario:StephaniaSlone&amp;diff=42616&amp;oldid=0"/>
		<updated>2026-07-04T18:02:56Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;Página creada con «Hello from United Kingdom. I&amp;#039;m glad to came here. My first name is Stephania. &amp;lt;br&amp;gt;I live in a small city called Dutlas in east United Kingdom.&amp;lt;br&amp;gt;I was also born in Dutlas 35 years ago. Married in March year 2001. I&amp;#039;m working at the post office.&amp;lt;br&amp;gt;&amp;lt;br&amp;gt;Stop by my web page [https://www.psypost.org/ mental health]»&lt;/p&gt;
&lt;p&gt;&lt;b&gt;Página nueva&lt;/b&gt;&lt;/p&gt;&lt;div&gt;Hello from United Kingdom. I&amp;#039;m glad to came here. My first name is Stephania. &amp;lt;br&amp;gt;I live in a small city called Dutlas in east United Kingdom.&amp;lt;br&amp;gt;I was also born in Dutlas 35 years ago. Married in March year 2001. I&amp;#039;m working at the post office.&amp;lt;br&amp;gt;&amp;lt;br&amp;gt;Stop by my web page [https://www.psypost.org/ mental health]&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>StephaniaSlone</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://yachaywiki.com/index.php?title=Usuario:PattyChallis273</id>
		<title>Usuario:PattyChallis273</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://yachaywiki.com/index.php?title=Usuario:PattyChallis273"/>
		<updated>2026-07-04T18:02:56Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;Se ha creado la cuenta de usuario &lt;a href=&quot;/index.php?title=Usuario:PattyChallis273&amp;amp;action=edit&amp;amp;redlink=1&quot; class=&quot;mw-userlink new&quot; title=&quot;Usuario:PattyChallis273 (la página no existe)&quot;&gt;&lt;bdi&gt;PattyChallis273&lt;/bdi&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt;
</summary>
		<author><name>PattyChallis273</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://yachaywiki.com/index.php?title=Usuario:StephaniaSlone</id>
		<title>Usuario:StephaniaSlone</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://yachaywiki.com/index.php?title=Usuario:StephaniaSlone"/>
		<updated>2026-07-04T18:02:54Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;Se ha creado la cuenta de usuario &lt;a href=&quot;/index.php?title=Usuario:StephaniaSlone&quot; class=&quot;mw-userlink&quot; title=&quot;Usuario:StephaniaSlone&quot;&gt;&lt;bdi&gt;StephaniaSlone&lt;/bdi&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt;
</summary>
		<author><name>StephaniaSlone</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://yachaywiki.com/index.php?title=Usuario:Candy09F143520&amp;diff=42615&amp;oldid=0</id>
		<title>Usuario:Candy09F143520</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://yachaywiki.com/index.php?title=Usuario:Candy09F143520&amp;diff=42615&amp;oldid=0"/>
		<updated>2026-07-04T18:00:48Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;Página creada con «Your Ultimate World linked to cazimbo casino&amp;lt;br&amp;gt;&amp;lt;br&amp;gt;A development associated with internet betting certainly brought forward sites that reset the benchmarks covering play, furthermore [https://heyvende.com/index.php?page=user&amp;amp;action=pub_profile&amp;amp;id=77819&amp;amp;item_type=active&amp;amp;per_page=16 cazimbo play] looms out as a top portal for gamers wanting some premium playtime. As this person checks Cazimbo Casino, individuals stay accessing this precisely formed online environment i…»&lt;/p&gt;
&lt;p&gt;&lt;b&gt;Página nueva&lt;/b&gt;&lt;/p&gt;&lt;div&gt;Your Ultimate World linked to cazimbo casino&amp;lt;br&amp;gt;&amp;lt;br&amp;gt;A development associated with internet betting certainly brought forward sites that reset the benchmarks covering play, furthermore [https://heyvende.com/index.php?page=user&amp;amp;action=pub_profile&amp;amp;id=77819&amp;amp;item_type=active&amp;amp;per_page=16 cazimbo play] looms out as a top portal for gamers wanting some premium playtime. As this person checks Cazimbo Casino, individuals stay accessing this precisely formed online environment in which operation partners artistic comfort, promising as all game remains both absorbing along with easy. A destination definitely found the place for itself by mixing advanced code methods which assist at a world following, providing this steady furthermore complete setting no matter associated with whether the player seems betting via a terminal machine plus the tablet tool. Our focus for quality seems clear on these site architecture, which points towards haste, stability, coupled with smoothness linked to travel. Moreover, the complete atmosphere seems crafted to offer some idea focused on wealth also excitement that defines the top-tier hubs in these industry. If players communicate with these distinct services available, members find that the design seems hardly purely artistically good nevertheless besides extremely smooth, permitting to quick turns between many parts linked to these portal. Our target on user playtime seems the vital characteristic of portal this brand, marking the true knowledge linked to what modern players hunt to on a leading electronic establishment. By valuing ease along with quick spinning, the venue guarantees that customers continue involved in these action minus the pain covering web lags alternatively difficult lists. If this novice proves making the account for these early try alternatively this veteran player stays rejoining at test modern offerings, these professional layout of these portal functions like the stable start for some continued relationship amidst the company along with the member group.&amp;lt;br&amp;gt;&amp;lt;br&amp;gt;Diving Into the Extensive Collection of Cazimbo Casino Games&amp;lt;br&amp;gt;&amp;lt;br&amp;gt;Near these core focused on the site exists the great collection focused on amusement paths which shapes Cazimbo options the prime option in fans universally. Your absolute choice associated with titles accessible promises as not double rounds look the uniform, when the platform curates titles away from the very valued tech makers within these market. Users eager during the excitement linked to old games will realize as these games slot fun deliver that best range regarding themes, sliding from vintage classic units for intricate themes using big visuals along with fun add turns. Each mix stays key in keeping engagement, as the platform gives customers at change away from high-volatility options where give aim to top gains to other relaxed, safe options that give common entertainment. Outside these rolling titles, the destination widens this base using supplying some set associated with extra action plays which serve these needs regarding live game players. If the choice is these smart play associated with hands plus these spinning hype associated with tables, these options seem large along with presented alongside top craft look. The way tested via the platform internet remains to regularly add the catalog alongside updated additions, confirming that people often gain a way for these modern innovations coupled with trends at the internet wagering area. Our regular adds policy seems the element sets these platform diff, while the platform marks some active approach at running these play experience fresh and right within that ever busy industry. For these smart person, the right at swap freely among diverse sorts regarding gaming stays the sign for these firm system where supports the vast coupled with new catalog regarding digital fun.&amp;lt;br&amp;gt;&amp;lt;br&amp;gt;Confirming Health plus Transparency inside the Cazimbo Casino Online Hub&amp;lt;br&amp;gt;&amp;lt;br&amp;gt;Honesty coupled with shield are the cornerstones linked to a valued online gaming service, coupled with this complete Cazimbo Casino Review casino look reveals as these site takes the roles highly hard. Shielding gamer data is made via these work focused on great security plans where guarantee hidden data lasts confidential in the step. While people play via these portal, individuals can turn so including the faith which their financial deals appear kept by secure gateways, displaying these market prime standards at online shield. Besides, balance seems this vital component of these action playtime, coupled with the platform promises the as applying audited chance number make systems. All plans face steady tests via free different trying offices to verify where any result proves fully wild and safe out of different cheating. When some person decides to Cazimbo Play spin, members stay accessing the clear environment at which these plans regarding engagement appear openly laid along with the result covering every fun proves made by fair logic plans. The focus to honesty remains key in building along with preserving value amidst these market, while the system displays that these service needs truth as high being the site values these joy associated with a users. Furthermore, the platform delivers full ways along with bits that drive safe betting, letting customers to control these time and cost smart. Each whole approach at player health along with code trust points these top benchmarks main via these hub, creating it as this trustworthy area where gamers shall focus on their play lacking bad worries with these protection plus honesty covering the wagering adventure.&amp;lt;br&amp;gt;&amp;lt;br&amp;gt;The Appeal of cazimbo casino Hub Titles and Live Features&amp;lt;br&amp;gt;&amp;lt;br&amp;gt;These popularity focused on cazimbo portal games can seem fixed to these innovative look plus these top grade regarding focus served via all play. The titles appear not only about these turn nevertheless stay crafted as all digital plays that shift these customer within several sites, using past time scenes to tech worlds. These item focused on special tools as as expanding wild, safe bets, furthermore high gold maintains these action mark best and serves users by distinct plans for join alongside these game logic. That is the diversity of active bits that shapes these general catalog regarding Cazimbo Online Slot Games live action fun truly pretty, if the system provides for partly players who pick light tech coupled with people who seek at complex, deep bonus designs. The technology leading all fun is made for smooth play over distinct views coupled with hardware lines, guaranteeing as these design quality coupled with noise level last consistent throughout the action playtime. Plus, these portal adds fun furthermore score features as make this level associated with active action, giving gamers to seem bit focused on a larger crowd. That engaging piece remains some key win, when the platform turns one wagering in a additional people experience in which scores may seem celebrated. Our studios back the slots point very in tuning these return-to-player rates, confirming as these slots are scarcely purely good for gamble nevertheless moreover offer a fair goal at prizes at life. Our deep tune stays a key linked to top-tier action makeup, coupled with the platform seems some main why why people persist to move at such some slots time also span too.&amp;lt;br&amp;gt;&amp;lt;br&amp;gt;Managing the Cazimbo Online Journey to The Members&amp;lt;br&amp;gt;&amp;lt;br&amp;gt;Boosting these money covering days spent about the venue seems the start mark for all, furthermore the services integrated on the site casino live platform make the change made. With the case focused on entry, people are met via intuitive moves that help these way regarding putting a membership coupled with accessing the list linked to fun. The venue look proves very aimed upon ease, which says where finding given types otherwise keeping personal options seems perpetually easy. In those that aim tablet play, the hub definitely been made to promise that the move away from this full view to some less unit does rarely show inside a drop focused on usability otherwise artistic sharp. This ease lets members for enjoy their top options with all, given they get a firm internet connection. The vow to supplying the fast time proves additionally met in these member care tools, which stay designed for provide assistance when wanted. If the game stays the note for the specific deal alternatively some computer pain, the care crew appears set at offer expert also on answers, guaranteeing which these customer session remains not interrupted. Also, the hub frequently does good games furthermore day events as provide more parts of fun, supplying people a game modern for search on for at the constant plan. As building the scene which [https://www.business-opportunities.biz/?s=rewards rewards] work furthermore serves even good, the site secures that the gamer base remains live also satisfied. Each side linked to these user road, away from these early start days at these speed associated with title turns, proves set at build the expert, ready, along with really cool environment where appears out serving as some top preference to wagering fans.&amp;lt;br&amp;gt;&amp;lt;br&amp;gt;End&amp;lt;br&amp;gt;&amp;lt;br&amp;gt;On the summary, the hub surely formed itself like the main user on the online spinning world through providing a balanced coupled with highly interesting space. With some huge list linked to options, focus to system truth, plus this top makeup thought, the system helps sure to the distinct hopes covering smart users. Your hub well ties these void within stable betting along with person reach, creating a true environment that remains both thrilling to travel plus quality on this play. While the web action part holds for shift, the target about smart also customer good lasts these really key piece at go. With consistently latest the options along with staying main levels to protection and fairness, these destination promises which this feature keeps away focused on sector trends while staying for provide the great session to each member as finds a people. Players looking in the great, several, along with locked action area may realize which some destination presents all necessary in a best experience. Your walk through akin this portal appears seen using these constant finding linked to latest stories, these joy regarding good win, also the hope where the start build seems solid, building it a top test focused on the element this smart electronic play site ought work for feel in that good also growing person market.&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>Candy09F143520</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://yachaywiki.com/index.php?title=Usuario:Candy09F143520</id>
		<title>Usuario:Candy09F143520</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://yachaywiki.com/index.php?title=Usuario:Candy09F143520"/>
		<updated>2026-07-04T18:00:45Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;Se ha creado la cuenta de usuario &lt;a href=&quot;/index.php?title=Usuario:Candy09F143520&quot; class=&quot;mw-userlink&quot; title=&quot;Usuario:Candy09F143520&quot;&gt;&lt;bdi&gt;Candy09F143520&lt;/bdi&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt;
</summary>
		<author><name>Candy09F143520</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://yachaywiki.com/index.php?title=Usuario:LucyThornhill89&amp;diff=42614&amp;oldid=0</id>
		<title>Usuario:LucyThornhill89</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://yachaywiki.com/index.php?title=Usuario:LucyThornhill89&amp;diff=42614&amp;oldid=0"/>
		<updated>2026-07-04T18:00:15Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;Página creada con «https://fieryplay-lv.com/&amp;lt;br&amp;gt;Diezgan labs šķiet FieryPlay kazino Latvijā.|&amp;lt;br&amp;gt;[https://fieryplay-lv.com/ FieryPlay] izskatās pievilcīga tiešsaistes kazino platforma!|&amp;lt;br&amp;gt;Interesants kazino variants, īpaši tiem, kam patīk spēļu automāti.|&amp;lt;br&amp;gt;FieryPlay kazino šķiet piemērots ar dažādām kazino spēlēm.|&amp;lt;br&amp;gt;Vienkāršs dizains, viss ir viegli atrodams.|&amp;lt;br&amp;gt;Šķiet labi, ka FieryPlay casino ir viegli saprotams.|&amp;lt;br&amp;gt;Spēlētājiem, kuri meklē slotu spēl…»&lt;/p&gt;
&lt;p&gt;&lt;b&gt;Página nueva&lt;/b&gt;&lt;/p&gt;&lt;div&gt;https://fieryplay-lv.com/&amp;lt;br&amp;gt;Diezgan labs šķiet FieryPlay kazino Latvijā.|&amp;lt;br&amp;gt;[https://fieryplay-lv.com/ FieryPlay] izskatās pievilcīga tiešsaistes kazino platforma!|&amp;lt;br&amp;gt;Interesants kazino variants, īpaši tiem, kam patīk spēļu automāti.|&amp;lt;br&amp;gt;FieryPlay kazino šķiet piemērots ar dažādām kazino spēlēm.|&amp;lt;br&amp;gt;Vienkāršs dizains, viss ir viegli atrodams.|&amp;lt;br&amp;gt;Šķiet labi, ka FieryPlay casino ir viegli saprotams.|&amp;lt;br&amp;gt;Spēlētājiem, kuri meklē slotu spēles, FieryPlay kazino Latvijā varētu noderēt!|&amp;lt;br&amp;gt;Akcijas FieryPlay kazino Latvijā var būt labs iemesls apskatīt vietni.|&amp;lt;br&amp;gt;Pirms reģistrēšanās ir vērts apskatīt bonusa prasības.|&amp;lt;br&amp;gt;Latvijā dzīvojošiem spēlētājiem FieryPlay casino var būt ērta izvēle.|&amp;lt;br&amp;gt;Visumā FieryPlay kazino varētu būt pievilcīgs online kazino.&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>LucyThornhill89</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://yachaywiki.com/index.php?title=Usuario:LucyThornhill89</id>
		<title>Usuario:LucyThornhill89</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://yachaywiki.com/index.php?title=Usuario:LucyThornhill89"/>
		<updated>2026-07-04T18:00:14Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;Se ha creado la cuenta de usuario &lt;a href=&quot;/index.php?title=Usuario:LucyThornhill89&quot; class=&quot;mw-userlink&quot; title=&quot;Usuario:LucyThornhill89&quot;&gt;&lt;bdi&gt;LucyThornhill89&lt;/bdi&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt;
</summary>
		<author><name>LucyThornhill89</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://yachaywiki.com/index.php?title=Usuario:SherrillTribble&amp;diff=42613&amp;oldid=0</id>
		<title>Usuario:SherrillTribble</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://yachaywiki.com/index.php?title=Usuario:SherrillTribble&amp;diff=42613&amp;oldid=0"/>
		<updated>2026-07-04T17:28:37Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;Página creada con «I&amp;#039;m a 43 years old, married and study at the high school (Asian Studies).&amp;lt;br&amp;gt;In my free time I teach myself French. I&amp;#039;ve been twicethere and look forward to returning anytime soon. I love to read, preferably on my beloved Kindle. I like to watch Supernatural and The Big Bang Theory as well as documentaries about anything geological. I enjoy Jogging.&amp;lt;br&amp;gt;&amp;lt;br&amp;gt;my website ... [https://youtu.be/Z6nEEbIAGec pressure washing service near me]»&lt;/p&gt;
&lt;p&gt;&lt;b&gt;Página nueva&lt;/b&gt;&lt;/p&gt;&lt;div&gt;I&amp;#039;m a 43 years old, married and study at the high school (Asian Studies).&amp;lt;br&amp;gt;In my free time I teach myself French. I&amp;#039;ve been twicethere and look forward to returning anytime soon. I love to read, preferably on my beloved Kindle. I like to watch Supernatural and The Big Bang Theory as well as documentaries about anything geological. I enjoy Jogging.&amp;lt;br&amp;gt;&amp;lt;br&amp;gt;my website ... [https://youtu.be/Z6nEEbIAGec pressure washing service near me]&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>SherrillTribble</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://yachaywiki.com/index.php?title=Usuario:SherrillTribble</id>
		<title>Usuario:SherrillTribble</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://yachaywiki.com/index.php?title=Usuario:SherrillTribble"/>
		<updated>2026-07-04T17:28:33Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;Se ha creado la cuenta de usuario &lt;a href=&quot;/index.php?title=Usuario:SherrillTribble&quot; class=&quot;mw-userlink&quot; title=&quot;Usuario:SherrillTribble&quot;&gt;&lt;bdi&gt;SherrillTribble&lt;/bdi&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt;
</summary>
		<author><name>SherrillTribble</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://yachaywiki.com/index.php?title=Usuario:IngeborgRather1&amp;diff=42612&amp;oldid=0</id>
		<title>Usuario:IngeborgRather1</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://yachaywiki.com/index.php?title=Usuario:IngeborgRather1&amp;diff=42612&amp;oldid=0"/>
		<updated>2026-07-04T17:26:52Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;Página creada con «I am 27 years old and my name is Ingeborg Rather. I life in Stutzenhofen (Austria).&amp;lt;br&amp;gt;&amp;lt;br&amp;gt;Here is my web-site :: [http://business.newportvermontdailyexpress.com/newportvermontdailyexpress/markets/article/abnewswire-2026-4-9-pressure-washing-services-enhance-exterior-property-maintenance-by-brentwoods-1-exterior-power-washing-roof-and-house-washing-in-brentwood-new-york/ Brentwood&amp;#039;s #1 Exterior Power Washing | Roof &amp;amp; House Washing]»&lt;/p&gt;
&lt;p&gt;&lt;b&gt;Página nueva&lt;/b&gt;&lt;/p&gt;&lt;div&gt;I am 27 years old and my name is Ingeborg Rather. I life in Stutzenhofen (Austria).&amp;lt;br&amp;gt;&amp;lt;br&amp;gt;Here is my web-site :: [http://business.newportvermontdailyexpress.com/newportvermontdailyexpress/markets/article/abnewswire-2026-4-9-pressure-washing-services-enhance-exterior-property-maintenance-by-brentwoods-1-exterior-power-washing-roof-and-house-washing-in-brentwood-new-york/ Brentwood&amp;#039;s #1 Exterior Power Washing | Roof &amp;amp; House Washing]&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>IngeborgRather1</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://yachaywiki.com/index.php?title=Usuario:IngeborgRather1</id>
		<title>Usuario:IngeborgRather1</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://yachaywiki.com/index.php?title=Usuario:IngeborgRather1"/>
		<updated>2026-07-04T17:26:49Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;Se ha creado la cuenta de usuario &lt;a href=&quot;/index.php?title=Usuario:IngeborgRather1&quot; class=&quot;mw-userlink&quot; title=&quot;Usuario:IngeborgRather1&quot;&gt;&lt;bdi&gt;IngeborgRather1&lt;/bdi&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt;
</summary>
		<author><name>IngeborgRather1</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://yachaywiki.com/index.php?title=1xbet_%D0%9F%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D0%BA%D0%BE%D0%B4&amp;diff=42611&amp;oldid=0</id>
		<title>1xbet Промокод</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://yachaywiki.com/index.php?title=1xbet_%D0%9F%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D0%BA%D0%BE%D0%B4&amp;diff=42611&amp;oldid=0"/>
		<updated>2026-07-04T17:25:55Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;Página creada con «1xbet промокод&amp;lt;br&amp;gt;&amp;lt;br&amp;gt;======&amp;lt;br&amp;gt;&amp;lt;br&amp;gt;&amp;lt;br&amp;gt;&amp;lt;br&amp;gt;&amp;lt;br&amp;gt;[http://https%3a%2folv.elupc@haedongacademy.org/phpinfo.php?a[]=%3Ca%20href=https://1xbet-y0lu.top%3E1xbet%20%D0%BC%D0%BE%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D0%B0%D1%8F%20%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%8F%3C/a%3E%3Cmeta%20http-equiv=refresh%20content=0;url=https://1xbet-y0lu.top%20/%3E 1xbet зеркало на сегодня] вход – автор[https://www.reddit.com/r/howto/search?q=%D0%B8%D0%B7%D0%B0%D1%86%…»&lt;/p&gt;
&lt;p&gt;&lt;b&gt;Página nueva&lt;/b&gt;&lt;/p&gt;&lt;div&gt;1xbet промокод&amp;lt;br&amp;gt;&amp;lt;br&amp;gt;======&amp;lt;br&amp;gt;&amp;lt;br&amp;gt;&amp;lt;br&amp;gt;&amp;lt;br&amp;gt;&amp;lt;br&amp;gt;[http://https%3a%2folv.elupc@haedongacademy.org/phpinfo.php?a[]=%3Ca%20href=https://1xbet-y0lu.top%3E1xbet%20%D0%BC%D0%BE%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D0%B0%D1%8F%20%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%8F%3C/a%3E%3Cmeta%20http-equiv=refresh%20content=0;url=https://1xbet-y0lu.top%20/%3E 1xbet зеркало на сегодня] вход – автор[https://www.reddit.com/r/howto/search?q=%D0%B8%D0%B7%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F изация] через л[http://ccmixter.org/search?search_text=%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BD%20%D0%B8&amp;amp;search_type=any&amp;amp;search_in=all&amp;amp;form_submit=Search&amp;amp;search=classname огин и] пароль. используй сохранённую сессию. бонусы и фриспины. очисти кэш браузера &amp;lt;br&amp;gt;1xbet промокод – активируй бонус при регистрации. до 300% на старте. обновляются каждую неделю. акция: приведи друга — бонус на счет&amp;lt;br&amp;gt;1xbet ставки онлайн – киберспорт и политика. роспись до 1000+ исходов. трансляции в реальном времени. ставь на фаворита или андердога  &amp;lt;br&amp;gt;&amp;lt;br&amp;gt;Watch here: &amp;lt;br&amp;gt;&amp;lt;br&amp;gt;https://1xbet-bme.cfd&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>RevaSolorio692</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://yachaywiki.com/index.php?title=Usuario:RevaSolorio692&amp;diff=42610&amp;oldid=42600</id>
		<title>Usuario:RevaSolorio692</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://yachaywiki.com/index.php?title=Usuario:RevaSolorio692&amp;diff=42610&amp;oldid=42600"/>
		<updated>2026-07-04T17:25:54Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;&lt;/p&gt;
&lt;table style=&quot;background-color: #fff; color: #202122;&quot; data-mw=&quot;interface&quot;&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-marker&quot; /&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-content&quot; /&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-marker&quot; /&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-content&quot; /&gt;
				&lt;tr class=&quot;diff-title&quot; lang=&quot;es&quot;&gt;
				&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;&quot;&gt;← Revisión anterior&lt;/td&gt;
				&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;&quot;&gt;Revisión del 17:25 4 jul 2026&lt;/td&gt;
				&lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-lineno&quot; id=&quot;mw-diff-left-l1&quot;&gt;Línea 1:&lt;/td&gt;
&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-lineno&quot;&gt;Línea 1:&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;[http://&lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;ukasz&lt;/del&gt;.&lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;rubikon&lt;/del&gt;.&lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;pl&lt;/del&gt;/?a[]=%3Ca%20href=https://1xbet-&lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;c0f1&lt;/del&gt;.top%3E1xbet%20%&lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;D1&lt;/del&gt;%&lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;80&lt;/del&gt;%D0%&lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;B5&lt;/del&gt;%D0%&lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;B3&lt;/del&gt;%D0%B8%D1%&lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;81&lt;/del&gt;%D1%&lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;82&lt;/del&gt;%&lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;D1&lt;/del&gt;%&lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;80&lt;/del&gt;%D0%&lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;B0&lt;/del&gt;%D1%&lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;86&lt;/del&gt;%D0%B8%D1%8F%3C/a%3E%3Cmeta%20http-equiv=refresh%20content=0;url=https://1xbet-&lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;c0f1&lt;/del&gt;.top%20/%3E 1xbet &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;ставки онлайн&lt;/del&gt;] &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;мобильная версия&lt;/del&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;[http://&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;https%3a%2folv&lt;/ins&gt;.&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;elupc@haedongacademy&lt;/ins&gt;.&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;org&lt;/ins&gt;/&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;phpinfo.php&lt;/ins&gt;?a[]=%3Ca%20href=https://1xbet-&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;y0lu&lt;/ins&gt;.top%3E1xbet%20%&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;D0&lt;/ins&gt;%&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;BC&lt;/ins&gt;%D0%&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;BE&lt;/ins&gt;%D0%&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;B1&lt;/ins&gt;%D0%B8&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;%D0%BB&lt;/ins&gt;%D1%&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;8C%D0%BD%D0%B0&lt;/ins&gt;%D1%&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;8F%20&lt;/ins&gt;%&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;D0&lt;/ins&gt;%&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;B2&lt;/ins&gt;%D0%&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;B5%D1%80&lt;/ins&gt;%D1%&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;81&lt;/ins&gt;%D0%B8%D1%8F%3C/a%3E%3Cmeta%20http-equiv=refresh%20content=0;url=https://1xbet-&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;y0lu&lt;/ins&gt;.top%20/%3E 1xbet &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;зеркало на сегодня&lt;/ins&gt;] &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;рабочее зеркало&lt;/ins&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;/table&gt;</summary>
		<author><name>RevaSolorio692</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://yachaywiki.com/index.php?title=Usuario:DonnellShupe823&amp;diff=42609&amp;oldid=0</id>
		<title>Usuario:DonnellShupe823</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://yachaywiki.com/index.php?title=Usuario:DonnellShupe823&amp;diff=42609&amp;oldid=0"/>
		<updated>2026-07-04T17:23:51Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;Página creada con «全ての疑問が解けてスッキリしました 。サイズの誤りを修正していただき助かります 。 自然な質感が魅力的です。 オプションで仕上がりがアップします 。料金まで明記されて安心です&amp;lt;br&amp;gt;&amp;lt;br&amp;gt;Also visit my web blog; [https://www.asrrss.com/ レースランジェリー]»&lt;/p&gt;
&lt;p&gt;&lt;b&gt;Página nueva&lt;/b&gt;&lt;/p&gt;&lt;div&gt;全ての疑問が解けてスッキリしました 。サイズの誤りを修正していただき助かります 。 自然な質感が魅力的です。 オプションで仕上がりがアップします 。料金まで明記されて安心です&amp;lt;br&amp;gt;&amp;lt;br&amp;gt;Also visit my web blog; [https://www.asrrss.com/ レースランジェリー]&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>DonnellShupe823</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://yachaywiki.com/index.php?title=Usuario:DonnellShupe823</id>
		<title>Usuario:DonnellShupe823</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://yachaywiki.com/index.php?title=Usuario:DonnellShupe823"/>
		<updated>2026-07-04T17:23:38Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;Se ha creado la cuenta de usuario &lt;a href=&quot;/index.php?title=Usuario:DonnellShupe823&quot; class=&quot;mw-userlink&quot; title=&quot;Usuario:DonnellShupe823&quot;&gt;&lt;bdi&gt;DonnellShupe823&lt;/bdi&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt;
</summary>
		<author><name>DonnellShupe823</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://yachaywiki.com/index.php?title=Usuario:BryanLangner</id>
		<title>Usuario:BryanLangner</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://yachaywiki.com/index.php?title=Usuario:BryanLangner"/>
		<updated>2026-07-04T17:05:52Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;Se ha creado la cuenta de usuario &lt;a href=&quot;/index.php?title=Usuario:BryanLangner&quot; class=&quot;mw-userlink&quot; title=&quot;Usuario:BryanLangner&quot;&gt;&lt;bdi&gt;BryanLangner&lt;/bdi&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt;
</summary>
		<author><name>BryanLangner</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://yachaywiki.com/index.php?title=Usuario:FlorenciaBroadhu&amp;diff=42608&amp;oldid=0</id>
		<title>Usuario:FlorenciaBroadhu</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://yachaywiki.com/index.php?title=Usuario:FlorenciaBroadhu&amp;diff=42608&amp;oldid=0"/>
		<updated>2026-07-04T16:49:03Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;Página creada con «Hello, I&amp;#039;m Florencia, a 23 year old from Oberwaltersdorf, Austria.&amp;lt;br&amp;gt;My hobbies include (but are not limited to) Crocheting, Gymnastics and watching Grey&amp;#039;s Anatomy.&amp;lt;br&amp;gt;&amp;lt;br&amp;gt;Feel free to surf to my web-site :: [http://www.tcgrain.com/markets/stocks.php?article=abnewswire-2026-6-8-roofing-company-in-washington-il-provided-by-ready-roof-inc-for-local-property-owners-and-businesses Washington IL roofing contractors]»&lt;/p&gt;
&lt;p&gt;&lt;b&gt;Página nueva&lt;/b&gt;&lt;/p&gt;&lt;div&gt;Hello, I&amp;#039;m Florencia, a 23 year old from Oberwaltersdorf, Austria.&amp;lt;br&amp;gt;My hobbies include (but are not limited to) Crocheting, Gymnastics and watching Grey&amp;#039;s Anatomy.&amp;lt;br&amp;gt;&amp;lt;br&amp;gt;Feel free to surf to my web-site :: [http://www.tcgrain.com/markets/stocks.php?article=abnewswire-2026-6-8-roofing-company-in-washington-il-provided-by-ready-roof-inc-for-local-property-owners-and-businesses Washington IL roofing contractors]&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>FlorenciaBroadhu</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://yachaywiki.com/index.php?title=Usuario:FlorenciaBroadhu</id>
		<title>Usuario:FlorenciaBroadhu</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://yachaywiki.com/index.php?title=Usuario:FlorenciaBroadhu"/>
		<updated>2026-07-04T16:49:00Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;Se ha creado la cuenta de usuario &lt;a href=&quot;/index.php?title=Usuario:FlorenciaBroadhu&quot; class=&quot;mw-userlink&quot; title=&quot;Usuario:FlorenciaBroadhu&quot;&gt;&lt;bdi&gt;FlorenciaBroadhu&lt;/bdi&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt;
</summary>
		<author><name>FlorenciaBroadhu</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://yachaywiki.com/index.php?title=Usuario:ShaynaBourgeois&amp;diff=42607&amp;oldid=0</id>
		<title>Usuario:ShaynaBourgeois</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://yachaywiki.com/index.php?title=Usuario:ShaynaBourgeois&amp;diff=42607&amp;oldid=0"/>
		<updated>2026-07-04T16:47:06Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;Página creada con «36 yr old Research Assistant II Magdalene Worthy, hailing from Mount Albert enjoys watching movies like Los Flamencos and Archery. Took a trip to Greater Accra and drives a Ferrari 250 GT California LWB Prototype Spyder.&amp;lt;br&amp;gt;&amp;lt;br&amp;gt;My web-site :: Download Sound Tiktok Mp3 ([https://savefrom.co.id/tiktok-mp3 Https://Savefrom.Co.Id/Tiktok-Mp3])»&lt;/p&gt;
&lt;p&gt;&lt;b&gt;Página nueva&lt;/b&gt;&lt;/p&gt;&lt;div&gt;36 yr old Research Assistant II Magdalene Worthy, hailing from Mount Albert enjoys watching movies like Los Flamencos and Archery. Took a trip to Greater Accra and drives a Ferrari 250 GT California LWB Prototype Spyder.&amp;lt;br&amp;gt;&amp;lt;br&amp;gt;My web-site :: Download Sound Tiktok Mp3 ([https://savefrom.co.id/tiktok-mp3 Https://Savefrom.Co.Id/Tiktok-Mp3])&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>ShaynaBourgeois</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://yachaywiki.com/index.php?title=Usuario:ShaynaBourgeois</id>
		<title>Usuario:ShaynaBourgeois</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://yachaywiki.com/index.php?title=Usuario:ShaynaBourgeois"/>
		<updated>2026-07-04T16:47:05Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;Se ha creado la cuenta de usuario &lt;a href=&quot;/index.php?title=Usuario:ShaynaBourgeois&quot; class=&quot;mw-userlink&quot; title=&quot;Usuario:ShaynaBourgeois&quot;&gt;&lt;bdi&gt;ShaynaBourgeois&lt;/bdi&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt;
</summary>
		<author><name>ShaynaBourgeois</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://yachaywiki.com/index.php?title=Usuario:AddieBurford94&amp;diff=42606&amp;oldid=0</id>
		<title>Usuario:AddieBurford94</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://yachaywiki.com/index.php?title=Usuario:AddieBurford94&amp;diff=42606&amp;oldid=0"/>
		<updated>2026-07-04T16:38:37Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;Página creada con «I&amp;#039;m Addie and I live with my husband and our 2 children in Houston, in the TX south area. My hobbies are Fantasy Football, Freerunning and Fishkeeping.&amp;lt;br&amp;gt;&amp;lt;br&amp;gt;Visit my website; [https://www.vetslist.com/articles/we-are-home-buyers Cash for homes buyers]»&lt;/p&gt;
&lt;p&gt;&lt;b&gt;Página nueva&lt;/b&gt;&lt;/p&gt;&lt;div&gt;I&amp;#039;m Addie and I live with my husband and our 2 children in Houston, in the TX south area. My hobbies are Fantasy Football, Freerunning and Fishkeeping.&amp;lt;br&amp;gt;&amp;lt;br&amp;gt;Visit my website; [https://www.vetslist.com/articles/we-are-home-buyers Cash for homes buyers]&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>AddieBurford94</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://yachaywiki.com/index.php?title=Usuario:AddieBurford94</id>
		<title>Usuario:AddieBurford94</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://yachaywiki.com/index.php?title=Usuario:AddieBurford94"/>
		<updated>2026-07-04T16:38:33Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;Se ha creado la cuenta de usuario &lt;a href=&quot;/index.php?title=Usuario:AddieBurford94&quot; class=&quot;mw-userlink&quot; title=&quot;Usuario:AddieBurford94&quot;&gt;&lt;bdi&gt;AddieBurford94&lt;/bdi&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt;
</summary>
		<author><name>AddieBurford94</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://yachaywiki.com/index.php?title=Manual_Biling%C3%BCe_Quechua&amp;diff=42605&amp;oldid=42603</id>
		<title>Manual Bilingüe Quechua</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://yachaywiki.com/index.php?title=Manual_Biling%C3%BCe_Quechua&amp;diff=42605&amp;oldid=42603"/>
		<updated>2026-07-04T16:33:26Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;&lt;/p&gt;
&lt;table style=&quot;background-color: #fff; color: #202122;&quot; data-mw=&quot;interface&quot;&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-marker&quot; /&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-content&quot; /&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-marker&quot; /&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-content&quot; /&gt;
				&lt;tr class=&quot;diff-title&quot; lang=&quot;es&quot;&gt;
				&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;&quot;&gt;← Revisión anterior&lt;/td&gt;
				&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;&quot;&gt;Revisión del 16:33 4 jul 2026&lt;/td&gt;
				&lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;4&quot; class=&quot;diff-multi&quot; lang=&quot;es&quot;&gt;(No se muestra una edición intermedia del mismo usuario)&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-lineno&quot; id=&quot;mw-diff-left-l1&quot;&gt;Línea 1:&lt;/td&gt;
&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-lineno&quot;&gt;Línea 1:&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;{{Ficha de recurso educativo&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;{{Ficha de recurso educativo&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;| título        = Manual Bilingüe Quechua Cajamarca Norteño&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;| título        = Manual Bilingüe Quechua Cajamarca Norteño&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;| autor         = Dolores Ayay Chilón&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;| autor         = Dolores Ayay Chilón&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;.&lt;/ins&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;| variante      = Quechua Norteño — variedad Cajamarca (Chetilla, Porcón, La Encañada)&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;| variante      = Quechua Norteño — variedad Cajamarca (Chetilla, Porcón, La Encañada)&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;| año           = 2022&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;| año           = 2022&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-lineno&quot; id=&quot;mw-diff-left-l21&quot;&gt;Línea 21:&lt;/td&gt;
&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-lineno&quot;&gt;Línea 21:&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;== Descripción general ==&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;== Descripción general ==&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;El &#039;&#039;Manual Bilingüe Quechua Cajamarca Norteño&#039;&#039; es el trabajo pedagógico más completo de Dolores Ayay &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;Chiló&lt;/del&gt;. Con 217 páginas, supera en extensión a sus diccionarios (228 y 174 páginas respectivamente) y combina la dimensión lexicográfica con la gramatical y pedagógica en un solo volumen bilingüe.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;El &#039;&#039;Manual Bilingüe Quechua Cajamarca Norteño&#039;&#039; es el trabajo pedagógico más completo de Dolores Ayay &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;Chilón&lt;/ins&gt;. Con 217 páginas, supera en extensión a sus diccionarios (228 y 174 páginas respectivamente) y combina la dimensión lexicográfica con la gramatical y pedagógica en un solo volumen bilingüe.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;El manual está diseñado para docentes y estudiantes que desean aprender o fortalecer el quechua de la variedad Cajamarca — la más amenazada del quechua norteño según el Ministerio de Cultura (seriamente en peligro, Censo 2017). Sigue la estructura de los materiales EIB del MINEDU, presentando el contenido en dos columnas paralelas quechua-castellano que facilitan la comprensión y el aprendizaje.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;El manual está diseñado para docentes y estudiantes que desean aprender o fortalecer el quechua de la variedad Cajamarca — la más amenazada del quechua norteño según el Ministerio de Cultura (seriamente en peligro, Censo 2017). Sigue la estructura de los materiales EIB del MINEDU, presentando el contenido en dos columnas paralelas quechua-castellano que facilitan la comprensión y el aprendizaje.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-lineno&quot; id=&quot;mw-diff-left-l191&quot;&gt;Línea 191:&lt;/td&gt;
&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-lineno&quot;&gt;Línea 191:&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;* [[Autor:Dolores Ayay Chiló]] — Página de la autora&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;* [[Autor:Dolores Ayay Chiló]] — Página de la autora&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;* [[Recurso:Manual Idioma Quechua 1 Cajamarca — Ayay &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;Chiló&lt;/del&gt;]] — Manual pedagógico nivel básico (2019)&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;* [[Recurso:Manual Idioma Quechua 1 Cajamarca — Ayay &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;Chilón&lt;/ins&gt;]] — Manual pedagógico nivel básico (2019)&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;* [[Recurso:Diccionario Bilingüe 1 Quechua Cajamarca — Ayay Chilón 2018]] — Diccionario primera edición&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;* [[Recurso:Diccionario Bilingüe 1 Quechua Cajamarca — Ayay Chilón 2018]] — Diccionario primera edición&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;* [[Recurso:Diccionario Bilingüe Quechua Cajamarca Norteño — Ayay Chiló 2022]] — Diccionario segunda edición&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;* [[Recurso:Diccionario Bilingüe Quechua Cajamarca Norteño — Ayay Chiló 2022]] — Diccionario segunda edición&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;* [[Recurso:Manual de escritura Quechua Norteño — Ayay &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;Chiló &lt;/del&gt;MINEDU 2024]] — Norma ortográfica oficial&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;* [[Recurso:Manual de escritura Quechua Norteño — Ayay &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;Chilón &lt;/ins&gt;MINEDU 2024]] — Norma ortográfica oficial&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;* [[YachayWiki:Lexicón de polaridad quechua]] — Diccionario de sentimiento del proyecto&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;* [[YachayWiki:Lexicón de polaridad quechua]] — Diccionario de sentimiento del proyecto&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;* [[YachayWiki:Corpus YachayWiki]] — Corpus digital del quechua&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;* [[YachayWiki:Corpus YachayWiki]] — Corpus digital del quechua&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;/table&gt;</summary>
		<author><name>Administradorwiki</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://yachaywiki.com/index.php?title=Manual_Biling%C3%BCe_Quechua&amp;diff=42603&amp;oldid=0</id>
		<title>Manual Bilingüe Quechua</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://yachaywiki.com/index.php?title=Manual_Biling%C3%BCe_Quechua&amp;diff=42603&amp;oldid=0"/>
		<updated>2026-07-04T16:31:43Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;Página creada con «{{Ficha de recurso educativo | título        = Manual Bilingüe Quechua Cajamarca Norteño | autor         = Dolores Ayay Chilón | variante      = Quechua Norteño — variedad Cajamarca (Chetilla, Porcón, La Encañada) | año           = 2022 | páginas       = 217 | idiomas       = Quechua norteño (Cajamarca) · Castellano | tipo          = Manual bilingüe pedagógico (quechua norteño — castellano) | relevancia    = Corpus pedagógico, lexicón YachayWiki, m…»&lt;/p&gt;
&lt;p&gt;&lt;b&gt;Página nueva&lt;/b&gt;&lt;/p&gt;&lt;div&gt;{{Ficha de recurso educativo&lt;br /&gt;
| título        = Manual Bilingüe Quechua Cajamarca Norteño&lt;br /&gt;
| autor         = Dolores Ayay Chilón&lt;br /&gt;
| variante      = Quechua Norteño — variedad Cajamarca (Chetilla, Porcón, La Encañada)&lt;br /&gt;
| año           = 2022&lt;br /&gt;
| páginas       = 217&lt;br /&gt;
| idiomas       = Quechua norteño (Cajamarca) · Castellano&lt;br /&gt;
| tipo          = Manual bilingüe pedagógico (quechua norteño — castellano)&lt;br /&gt;
| relevancia    = Corpus pedagógico, lexicón YachayWiki, material EIB, análisis de sentimientos&lt;br /&gt;
}}&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&amp;lt;div style=&amp;quot;background:#0D2B3E; color:white; padding:14px 18px; border-radius:6px; margin-bottom:18px;&amp;quot;&amp;gt;&lt;br /&gt;
&amp;lt;span style=&amp;quot;font-size:1.4em; font-weight:bold;&amp;quot;&amp;gt;Manual Bilingüe Quechua Cajamarca Norteño&amp;lt;/span&amp;gt;&amp;lt;br/&amp;gt;&lt;br /&gt;
&amp;lt;span style=&amp;quot;font-size:1.1em; color:#D0E8ED;&amp;quot;&amp;gt;Dolores Ayay Chiló · 2022 · 217 páginas · Quechua norteño variedad Cajamarca&amp;lt;/span&amp;gt;&lt;br /&gt;
&amp;lt;/div&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&amp;lt;div style=&amp;quot;background:#D0E8ED; padding:12px 16px; border-left:4px solid #1A6B7C; margin-bottom:16px;&amp;quot;&amp;gt;&lt;br /&gt;
&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;Importancia para YachayWiki:&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039; Este manual bilingüe es el recurso pedagógico más extenso de Dolores Ayay Chilón (217 páginas), combinando instrucción gramatical, vocabulario temático, diálogos situacionales y textos culturales en formato bilingüe quechua-castellano. Su estructura pedagógica lo hace especialmente valioso para el corpus de YachayWiki: los diálogos y ejercicios contienen oraciones completas en contexto auténtico, candidatas prioritarias para anotación de sentimientos en variedad norteña.&lt;br /&gt;
&amp;lt;/div&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Descripción general ==&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
El &amp;#039;&amp;#039;Manual Bilingüe Quechua Cajamarca Norteño&amp;#039;&amp;#039; es el trabajo pedagógico más completo de Dolores Ayay Chiló. Con 217 páginas, supera en extensión a sus diccionarios (228 y 174 páginas respectivamente) y combina la dimensión lexicográfica con la gramatical y pedagógica en un solo volumen bilingüe.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
El manual está diseñado para docentes y estudiantes que desean aprender o fortalecer el quechua de la variedad Cajamarca — la más amenazada del quechua norteño según el Ministerio de Cultura (seriamente en peligro, Censo 2017). Sigue la estructura de los materiales EIB del MINEDU, presentando el contenido en dos columnas paralelas quechua-castellano que facilitan la comprensión y el aprendizaje.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Fue donado a YachayWiki en 2024 por la autora como parte de su contribución a la preservación digital del quechua cajamarquino.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Ficha técnica ==&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
{| class=&amp;quot;wikitable&amp;quot; style=&amp;quot;width:80%;&amp;quot;&lt;br /&gt;
! style=&amp;quot;background:#1A6B7C; color:white;&amp;quot; | Campo&lt;br /&gt;
! style=&amp;quot;background:#1A6B7C; color:white;&amp;quot; | Datos&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| Autora || Dolores Ayay Chiló&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| style=&amp;quot;background:#f5f5f5;&amp;quot; | Año || 2022&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| Páginas || 217&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| style=&amp;quot;background:#f5f5f5;&amp;quot; | Variante documentada || Quechua norteño — variedad Cajamarca&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| Tipo || Manual bilingüe pedagógico (quechua↔castellano)&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| style=&amp;quot;background:#f5f5f5;&amp;quot; | Formato original || Impreso, digitalizado con Nitro Pro 10&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| Tamaño del archivo || 156 MB (217 páginas escaneadas alta resolución)&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| style=&amp;quot;background:#f5f5f5;&amp;quot; | Donado a YachayWiki || 2024, por la autora&lt;br /&gt;
|}&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Contexto dentro de la obra de Dolores Ayay Chilón ==&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Este manual es el cuarto documento de Dolores en YachayWiki, y el más extenso. Se complementa con:&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
{| class=&amp;quot;wikitable&amp;quot; style=&amp;quot;width:100%;&amp;quot;&lt;br /&gt;
! style=&amp;quot;background:#0D2B3E; color:white;&amp;quot; | Documento&lt;br /&gt;
! style=&amp;quot;background:#0D2B3E; color:white;&amp;quot; | Año&lt;br /&gt;
! style=&amp;quot;background:#0D2B3E; color:white;&amp;quot; | Páginas&lt;br /&gt;
! style=&amp;quot;background:#0D2B3E; color:white;&amp;quot; | Enfoque principal&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| Manual del Idioma Quechua 1 — Cajamarca || 2019 || 160 || Nivel básico — fonología, vocabulario, diálogos&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| style=&amp;quot;background:#f5f5f5;&amp;quot; | Diccionario Bilingüe 1 — Cajamarca || 2018 || 174 || Léxico quechua→castellano / castellano→quechua (1ª ed.)&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| Diccionario Bilingüe — Cajamarca Norteño || 2022 || 228 || Léxico ampliado (2ª ed.)&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| style=&amp;quot;background:#f5f5f5;&amp;quot; | &amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;Manual Bilingüe Quechua Cajamarca&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039; || &amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;2022&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039; || &amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;217&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039; || &amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;Manual pedagógico bilingüe completo&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| Manual de escritura Quechua Norteño || 2024 || 159 || Norma ortográfica oficial (MINEDU)&lt;br /&gt;
|}&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
El Manual Bilingüe ocupa un lugar único en este conjunto: mientras los diccionarios son herramientas de consulta y el manual de escritura es una norma ortográfica, este manual es un recurso de enseñanza-aprendizaje completo que integra gramática, vocabulario y práctica comunicativa.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Estructura esperada del manual ==&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Basándose en los patrones de los otros materiales de la autora y en los materiales bilingües EIB del MINEDU, el manual contiene las siguientes secciones:&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
=== Contenido gramatical ===&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
{| class=&amp;quot;wikitable&amp;quot; style=&amp;quot;width:100%;&amp;quot;&lt;br /&gt;
! style=&amp;quot;background:#1A6B7C; color:white;&amp;quot; | Tema&lt;br /&gt;
! style=&amp;quot;background:#1A6B7C; color:white;&amp;quot; | Descripción&lt;br /&gt;
! style=&amp;quot;background:#1A6B7C; color:white;&amp;quot; | Relevancia para YachayWiki&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| Sistema fonológico || Presentación bilingüe del alfabeto oficial (20 letras) y sus sonidos || Normalización ortográfica del corpus&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| style=&amp;quot;background:#f5f5f5;&amp;quot; | Morfología nominal || Sufijos de caso (-ta, -pi, -manta, -paq, -wan) con ejemplos bilingües || Análisis morfológico para NLP&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| Morfología verbal || Tiempos, personas, evidencialidad (-mi, -si, -ch&amp;#039;) || Marcadores de actitud para análisis de sentimientos&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| style=&amp;quot;background:#f5f5f5;&amp;quot; | Sufijos posesivos || -y, -yki, -n, -nchik, -yku, etc. || Estructura de la palabra quechua&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| Negación || &amp;#039;&amp;#039;mana&amp;#039;&amp;#039; + verbo + -chu (estructura de negación) || Marcador clave: &amp;#039;&amp;#039;mana&amp;#039;&amp;#039; es el predictor más potente de sentimiento NEGATIVO&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| style=&amp;quot;background:#f5f5f5;&amp;quot; | Pluralización || Sufijo verbal -llapa (exclusivo del quechua norteño) || Diferenciación dialectal en el corpus&lt;br /&gt;
|}&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
=== Vocabulario temático ===&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
{| class=&amp;quot;wikitable&amp;quot; style=&amp;quot;width:100%;&amp;quot;&lt;br /&gt;
! style=&amp;quot;background:#2E8B9A; color:white;&amp;quot; | Campo semántico&lt;br /&gt;
! style=&amp;quot;background:#2E8B9A; color:white;&amp;quot; | Ejemplos representativos&lt;br /&gt;
! style=&amp;quot;background:#2E8B9A; color:white;&amp;quot; | Polaridad predominante&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| Familia y relaciones || &amp;#039;&amp;#039;yaya&amp;#039;&amp;#039; (padre), &amp;#039;&amp;#039;mama&amp;#039;&amp;#039; (madre), &amp;#039;&amp;#039;wawa&amp;#039;&amp;#039; (bebé), &amp;#039;&amp;#039;ayllu&amp;#039;&amp;#039; (familia) || POSITIVO / NEUTRO&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| style=&amp;quot;background:#f5f5f5;&amp;quot; | Naturaleza || &amp;#039;&amp;#039;inti&amp;#039;&amp;#039; (sol), &amp;#039;&amp;#039;yaku&amp;#039;&amp;#039; (agua), &amp;#039;&amp;#039;allpa&amp;#039;&amp;#039; (tierra), &amp;#039;&amp;#039;urku&amp;#039;&amp;#039; (cerro) || NEUTRO&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| Salud y cuerpo || &amp;#039;&amp;#039;nana-&amp;#039;&amp;#039; (doler), &amp;#039;&amp;#039;qishya-&amp;#039;&amp;#039; (enfermarse), &amp;#039;&amp;#039;anpi&amp;#039;&amp;#039; (medicina) || NEGATIVO / NEUTRO&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| style=&amp;quot;background:#f5f5f5;&amp;quot; | Emociones || &amp;#039;&amp;#039;kusikuy&amp;#039;&amp;#039; (alegría), &amp;#039;&amp;#039;llaki&amp;#039;&amp;#039; (tristeza), &amp;#039;&amp;#039;manchariy&amp;#039;&amp;#039; (miedo) || Mixto — alta prioridad lexicón&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| Trabajo y comunidad || &amp;#039;&amp;#039;llanka-&amp;#039;&amp;#039; (trabajar), &amp;#039;&amp;#039;minka&amp;#039;&amp;#039; (trabajo comunitario), &amp;#039;&amp;#039;yanapa-&amp;#039;&amp;#039; (ayudar) || POSITIVO / NEUTRO&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| style=&amp;quot;background:#f5f5f5;&amp;quot; | Alimentación || &amp;#039;&amp;#039;mikuna&amp;#039;&amp;#039; (comida), &amp;#039;&amp;#039;sara&amp;#039;&amp;#039; (maíz), &amp;#039;&amp;#039;papa&amp;#039;&amp;#039; (papa), &amp;#039;&amp;#039;aswa&amp;#039;&amp;#039; (chicha) || NEUTRO&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| Festividades || &amp;#039;&amp;#039;tushu-&amp;#039;&amp;#039; (bailar), &amp;#039;&amp;#039;pukllay&amp;#039;&amp;#039; (juego/carnaval), &amp;#039;&amp;#039;raymy&amp;#039;&amp;#039; (fiesta) || POSITIVO&lt;br /&gt;
|}&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
=== Diálogos situacionales ===&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Los manuales bilingües de Dolores incluyen diálogos en contextos cotidianos que son material de alta calidad para el corpus de YachayWiki — oraciones completas, auténticas y culturalmente situadas. Los contextos típicos incluyen:&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
* &amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;Mercado (&amp;#039;&amp;#039;Qatu&amp;#039;&amp;#039;):&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039; compras, regateo, precios&lt;br /&gt;
* &amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;Familia (&amp;#039;&amp;#039;Ayllu&amp;#039;&amp;#039;):&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039; conversaciones domésticas, crianza, relaciones&lt;br /&gt;
* &amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;Campo (&amp;#039;&amp;#039;Chakra&amp;#039;&amp;#039;):&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039; trabajo agrícola, clima, cosecha&lt;br /&gt;
* &amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;Escuela (&amp;#039;&amp;#039;Yach&amp;#039;aywasi&amp;#039;&amp;#039;):&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039; enseñanza, aprendizaje, materiales&lt;br /&gt;
* &amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;Comunidad (&amp;#039;&amp;#039;Llaqta&amp;#039;&amp;#039;):&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039; autoridades, festividades, convocatorias&lt;br /&gt;
* &amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;Salud (&amp;#039;&amp;#039;Anpina&amp;#039;&amp;#039;):&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039; síntomas, visita al médico, remedios&lt;br /&gt;
* &amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;Naturaleza (&amp;#039;&amp;#039;Sach&amp;#039;a urku&amp;#039;&amp;#039;):&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039; animales, plantas, geografía local&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
=== Textos culturales ===&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Los manuales de la autora incluyen habitualmente:&lt;br /&gt;
* Canciones en quechua (&amp;#039;&amp;#039;takikuna&amp;#039;&amp;#039;) — material de alta carga emocional para el corpus&lt;br /&gt;
* Refranes y dichos (&amp;#039;&amp;#039;rimaykuna&amp;#039;&amp;#039;) — sabiduría popular en quechua cajamarquino&lt;br /&gt;
* Cuentos breves (&amp;#039;&amp;#039;willanakuna&amp;#039;&amp;#039;) — narrativa oral transcrita&lt;br /&gt;
* Oraciones y rezos bilingües — vocabulario de la cosmovisión andina&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Importancia para YachayWiki ==&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&amp;lt;div style=&amp;quot;background:#D0E8ED; padding:12px 16px; border-left:4px solid #1A6B7C; margin-bottom:12px;&amp;quot;&amp;gt;&lt;br /&gt;
Este manual aporta a YachayWiki en cuatro dimensiones prioritarias:&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
# &amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;Corpus pedagógico auténtico&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;: Los diálogos situacionales son oraciones completas en contexto real — exactamente el tipo de material que Rosa Paccotacya recomienda para ampliar el corpus más allá de las frases aisladas.&lt;br /&gt;
# &amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;Lexicón ampliado&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;: El vocabulario temático organizado permite identificar sistemáticamente entradas por campo semántico, acelerando la construcción del lexicón de polaridad norteño.&lt;br /&gt;
# &amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;Canciones y refranes&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;: Son textos con carga emocional explícita — ideales para el análisis de sentimientos porque la polaridad es reconocible y culturalmente anclada.&lt;br /&gt;
# &amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;Material EIB listo para usar en Yachay-Buddy&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;: Los diálogos y ejercicios, una vez digitalizados, pueden incorporarse directamente a la base de conocimiento pedagógico del agente conversacional.&lt;br /&gt;
&amp;lt;/div&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Trabajo pendiente para YachayWiki ==&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&amp;lt;div style=&amp;quot;background:#FFF3CD; padding:10px 14px; border-left:4px solid #e6a800; margin-bottom:12px;&amp;quot;&amp;gt;&lt;br /&gt;
El archivo pesa 156 MB y está escaneado en alta resolución. Es el más pesado de los materiales de Dolores — la extracción de contenido requiere OCR con configuración especial para el tamaño de página.&lt;br /&gt;
&amp;lt;/div&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
{| class=&amp;quot;wikitable&amp;quot; style=&amp;quot;width:100%;&amp;quot;&lt;br /&gt;
! style=&amp;quot;background:#0D2B3E; color:white;&amp;quot; | Tarea&lt;br /&gt;
! style=&amp;quot;background:#0D2B3E; color:white;&amp;quot; | Prioridad&lt;br /&gt;
! style=&amp;quot;background:#0D2B3E; color:white;&amp;quot; | Responsable&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| Subir a Archive.org (156 MB — demasiado grande para Drive estándar) || Alta || Sintia&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| style=&amp;quot;background:#f5f5f5;&amp;quot; | OCR de diálogos y vocabulario temático || Alta || Jefferson + Sintia&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| Extracción de canciones y refranes para el corpus || Media || Sintia&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| style=&amp;quot;background:#f5f5f5;&amp;quot; | Completar esta página wiki con estructura real del manual || Media || Sintia (una vez con acceso al texto)&lt;br /&gt;
|}&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Acceso al documento ==&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
{| class=&amp;quot;wikitable&amp;quot;&lt;br /&gt;
! Formato !! Enlace !! Notas&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| PDF escaneado (217 pp., 156 MB) ||https://drive.google.com/drive/home || Drive Yachaywiki&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| Vista en wiki || yachaywiki.coom || Resumen estructural — contenido completo pendiente de OCR&lt;br /&gt;
|}&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&amp;lt;div style=&amp;quot;background:#FFF3CD; padding:10px 14px; border-left:4px solid #e6a800; margin-top:12px;&amp;quot;&amp;gt;&lt;br /&gt;
&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;Nota de derechos:&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039; © Dolores Ayay Chiló. Este material fue donado a YachayWiki para su preservación y uso educativo. Su reproducción con fines comerciales requiere autorización expresa de la autora.&lt;br /&gt;
&amp;lt;/div&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Cita sugerida ==&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Ayay Chilón, D. (2022). &amp;#039;&amp;#039;Manual bilingüe quechua Cajamarca norteño&amp;#039;&amp;#039; [Material pedagógico]. Donado a YachayWiki para su preservación digital, 2024.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Ver también ==&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
* [[Autor:Dolores Ayay Chiló]] — Página de la autora&lt;br /&gt;
* [[Recurso:Manual Idioma Quechua 1 Cajamarca — Ayay Chiló]] — Manual pedagógico nivel básico (2019)&lt;br /&gt;
* [[Recurso:Diccionario Bilingüe 1 Quechua Cajamarca — Ayay Chilón 2018]] — Diccionario primera edición&lt;br /&gt;
* [[Recurso:Diccionario Bilingüe Quechua Cajamarca Norteño — Ayay Chiló 2022]] — Diccionario segunda edición&lt;br /&gt;
* [[Recurso:Manual de escritura Quechua Norteño — Ayay Chiló MINEDU 2024]] — Norma ortográfica oficial&lt;br /&gt;
* [[YachayWiki:Lexicón de polaridad quechua]] — Diccionario de sentimiento del proyecto&lt;br /&gt;
* [[YachayWiki:Corpus YachayWiki]] — Corpus digital del quechua&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Categoría:Quechua norteño]]&lt;br /&gt;
[[Categoría:Variedad Cajamarca]]&lt;br /&gt;
[[Categoría:Material pedagógico EIB]]&lt;br /&gt;
[[Categoría:Manual bilingüe]]&lt;br /&gt;
[[Categoría:Corpus YachayWiki]]&lt;br /&gt;
[[Categoría:Dolores Ayay Chilón]]&lt;br /&gt;
[[Categoría:2022]]&lt;br /&gt;
[[Categoría:Donaciones YachayWiki]]&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>Administradorwiki</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://yachaywiki.com/index.php?title=Usuario:Grover6599</id>
		<title>Usuario:Grover6599</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://yachaywiki.com/index.php?title=Usuario:Grover6599"/>
		<updated>2026-07-04T16:29:38Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;Se ha creado la cuenta de usuario &lt;a href=&quot;/index.php?title=Usuario:Grover6599&amp;amp;action=edit&amp;amp;redlink=1&quot; class=&quot;mw-userlink new&quot; title=&quot;Usuario:Grover6599 (la página no existe)&quot;&gt;&lt;bdi&gt;Grover6599&lt;/bdi&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt;
</summary>
		<author><name>Grover6599</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://yachaywiki.com/index.php?title=Usuario:DuaneGawler76&amp;diff=42602&amp;oldid=0</id>
		<title>Usuario:DuaneGawler76</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://yachaywiki.com/index.php?title=Usuario:DuaneGawler76&amp;diff=42602&amp;oldid=0"/>
		<updated>2026-07-04T16:26:35Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;Página creada con «My name is Duane and I am studying International Relations and Earth Sciences at Didley / Great Britain.&amp;lt;br&amp;gt;&amp;lt;br&amp;gt;Also visit my blog post - [https://buysellgold.com.my/tag/malaysia-gold-market-update/ https://buysellgold.com.my/tag/harga-emas-semasa-hari-ini/]»&lt;/p&gt;
&lt;p&gt;&lt;b&gt;Página nueva&lt;/b&gt;&lt;/p&gt;&lt;div&gt;My name is Duane and I am studying International Relations and Earth Sciences at Didley / Great Britain.&amp;lt;br&amp;gt;&amp;lt;br&amp;gt;Also visit my blog post - [https://buysellgold.com.my/tag/malaysia-gold-market-update/ https://buysellgold.com.my/tag/harga-emas-semasa-hari-ini/]&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>DuaneGawler76</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://yachaywiki.com/index.php?title=Usuario:DuaneGawler76</id>
		<title>Usuario:DuaneGawler76</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://yachaywiki.com/index.php?title=Usuario:DuaneGawler76"/>
		<updated>2026-07-04T16:26:19Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;Se ha creado la cuenta de usuario &lt;a href=&quot;/index.php?title=Usuario:DuaneGawler76&quot; class=&quot;mw-userlink&quot; title=&quot;Usuario:DuaneGawler76&quot;&gt;&lt;bdi&gt;DuaneGawler76&lt;/bdi&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt;
</summary>
		<author><name>DuaneGawler76</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://yachaywiki.com/index.php?title=1xbet_%C3%90%C3%A2%E2%82%AC%E2%84%A2%C3%91%E2%80%A6%C3%90%C2%BE%C3%90%C2%B4&amp;diff=42601&amp;oldid=0</id>
		<title>1xbet Ðâ€™Ñ…Ð¾Ð´</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://yachaywiki.com/index.php?title=1xbet_%C3%90%C3%A2%E2%82%AC%E2%84%A2%C3%91%E2%80%A6%C3%90%C2%BE%C3%90%C2%B4&amp;diff=42601&amp;oldid=0"/>
		<updated>2026-07-04T16:21:07Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;Página creada con «1xbet вход&amp;lt;br&amp;gt;&amp;lt;br&amp;gt;======&amp;lt;br&amp;gt;&amp;lt;br&amp;gt;&amp;lt;br&amp;gt;&amp;lt;br&amp;gt;1xbet официальный сайт – прямой доступ к линии и казино. сохрани сайт в закладки. коэффициенты выше рынка. поддержка 24/7&amp;lt;br&amp;gt;[http://ukasz.rubikon.pl/?a[]=%3Ca%20href=https://1xbet-c0f1.top%3E1xbet%20%D1%80%D0%B5%D0%B3%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F%3C/a%3E%3Cmeta%20http-equiv=refresh%20content=0;url=https://1xbet-c0f…»&lt;/p&gt;
&lt;p&gt;&lt;b&gt;Página nueva&lt;/b&gt;&lt;/p&gt;&lt;div&gt;1xbet вход&amp;lt;br&amp;gt;&amp;lt;br&amp;gt;======&amp;lt;br&amp;gt;&amp;lt;br&amp;gt;&amp;lt;br&amp;gt;&amp;lt;br&amp;gt;1xbet официальный сайт – прямой доступ к линии и казино. сохрани сайт в закладки. коэффициенты выше рынка. поддержка 24/7&amp;lt;br&amp;gt;[http://ukasz.rubikon.pl/?a[]=%3Ca%20href=https://1xbet-c0f1.top%3E1xbet%20%D1%80%D0%B5%D0%B3%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F%3C/a%3E%3Cmeta%20http-equiv=refresh%20content=0;url=https://1xbet-c0f1.top%20/%3E 1xbet ставки онлайн] регистрация – [https://www.travelwitheaseblog.com/?s=%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D0%BC%D1%83%D0%BC минимум] данных для старта. подтверди телефон или почту. участ[https://www.gameinformer.com/search?keyword=%D0%B8%D0%B5%20%D0%B2 ие в] акциях и турнирах. защита данных на первом месте &amp;lt;br&amp;gt;1win официальный сайт – основан в 2016 году. быстрый вывод средств. поддержка 24/7. турниры и акции  &amp;lt;br&amp;gt;&amp;lt;br&amp;gt;Watch here: &amp;lt;br&amp;gt;&amp;lt;br&amp;gt;https://1xbet-bme.cfd&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>RevaSolorio692</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://yachaywiki.com/index.php?title=Usuario:RevaSolorio692&amp;diff=42600&amp;oldid=0</id>
		<title>Usuario:RevaSolorio692</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://yachaywiki.com/index.php?title=Usuario:RevaSolorio692&amp;diff=42600&amp;oldid=0"/>
		<updated>2026-07-04T16:21:05Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;Página creada con «[http://ukasz.rubikon.pl/?a[]=%3Ca%20href=https://1xbet-c0f1.top%3E1xbet%20%D1%80%D0%B5%D0%B3%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F%3C/a%3E%3Cmeta%20http-equiv=refresh%20content=0;url=https://1xbet-c0f1.top%20/%3E 1xbet ставки онлайн] мобильная версия»&lt;/p&gt;
&lt;p&gt;&lt;b&gt;Página nueva&lt;/b&gt;&lt;/p&gt;&lt;div&gt;[http://ukasz.rubikon.pl/?a[]=%3Ca%20href=https://1xbet-c0f1.top%3E1xbet%20%D1%80%D0%B5%D0%B3%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F%3C/a%3E%3Cmeta%20http-equiv=refresh%20content=0;url=https://1xbet-c0f1.top%20/%3E 1xbet ставки онлайн] мобильная версия&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>RevaSolorio692</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://yachaywiki.com/index.php?title=Usuario:RevaSolorio692</id>
		<title>Usuario:RevaSolorio692</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://yachaywiki.com/index.php?title=Usuario:RevaSolorio692"/>
		<updated>2026-07-04T16:21:04Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;Se ha creado la cuenta de usuario &lt;a href=&quot;/index.php?title=Usuario:RevaSolorio692&quot; class=&quot;mw-userlink&quot; title=&quot;Usuario:RevaSolorio692&quot;&gt;&lt;bdi&gt;RevaSolorio692&lt;/bdi&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt;
</summary>
		<author><name>RevaSolorio692</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://yachaywiki.com/index.php?title=Diccionario_Biling%C3%BCe_Quechua&amp;diff=42599&amp;oldid=42598</id>
		<title>Diccionario Bilingüe Quechua</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://yachaywiki.com/index.php?title=Diccionario_Biling%C3%BCe_Quechua&amp;diff=42599&amp;oldid=42598"/>
		<updated>2026-07-04T16:02:56Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;&lt;/p&gt;
&lt;table style=&quot;background-color: #fff; color: #202122;&quot; data-mw=&quot;interface&quot;&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-marker&quot; /&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-content&quot; /&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-marker&quot; /&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-content&quot; /&gt;
				&lt;tr class=&quot;diff-title&quot; lang=&quot;es&quot;&gt;
				&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;&quot;&gt;← Revisión anterior&lt;/td&gt;
				&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;&quot;&gt;Revisión del 16:02 4 jul 2026&lt;/td&gt;
				&lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-lineno&quot; id=&quot;mw-diff-left-l369&quot;&gt;Línea 369:&lt;/td&gt;
&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-lineno&quot;&gt;Línea 369:&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;* [[Autor:Dolores Ayay Chilón]] — Página de la autora&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;* [[Autor:Dolores Ayay Chilón]] — Página de la autora&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;* [[Recurso:Diccionario Bilingüe 1 Quechua Cajamarca — Ayay Chiló 2018]] — Primera edición&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;* [[Recurso:Diccionario Bilingüe 1 Quechua Cajamarca — Ayay Chiló 2018]] — Primera edición&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;* [[Recurso:Manual Idioma Quechua 1 Cajamarca — Ayay &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;Chiló&lt;/del&gt;]] — Manual pedagógico (2019)&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;* [[Recurso:Manual Idioma Quechua 1 Cajamarca — Ayay &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;Chilón&lt;/ins&gt;]] — Manual pedagógico (2019)&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;* [[Recurso:Manual de escritura Quechua Norteño — Ayay Chilón MINEDU 2024]] — Norma ortográfica oficial&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;* [[Recurso:Manual de escritura Quechua Norteño — Ayay Chilón MINEDU 2024]] — Norma ortográfica oficial&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;* [[YachayWiki:Lexicón de polaridad quechua]] — Diccionario de sentimiento del proyecto&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;* [[YachayWiki:Lexicón de polaridad quechua]] — Diccionario de sentimiento del proyecto&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-lineno&quot; id=&quot;mw-diff-left-l381&quot;&gt;Línea 381:&lt;/td&gt;
&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-lineno&quot;&gt;Línea 381:&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;[[Categoría:Corpus YachayWiki]]&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;[[Categoría:Corpus YachayWiki]]&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;[[Categoría:Material pedagógico EIB]]&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;[[Categoría:Material pedagógico EIB]]&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;[[Categoría:Dolores Ayay &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;Chiló&lt;/del&gt;]]&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;[[Categoría:Dolores Ayay &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;Chilón&lt;/ins&gt;]]&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;[[Categoría:2022]]&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;[[Categoría:2022]]&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;[[Categoría:Donaciones YachayWiki]]&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;[[Categoría:Donaciones YachayWiki]]&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;[[Categoría:Segunda edición]]&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;[[Categoría:Segunda edición]]&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;/table&gt;</summary>
		<author><name>Administradorwiki</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://yachaywiki.com/index.php?title=Diccionario_Biling%C3%BCe_Quechua&amp;diff=42598&amp;oldid=0</id>
		<title>Diccionario Bilingüe Quechua</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://yachaywiki.com/index.php?title=Diccionario_Biling%C3%BCe_Quechua&amp;diff=42598&amp;oldid=0"/>
		<updated>2026-07-04T16:01:42Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;Página creada con «{{Ficha de recurso educativo | título        = Diccionario Bilingüe Quechua Cajamarca Norteño — Segunda Edición | autor         = Dolores Ayay Chilón | variante      = Quechua Norteño — variedad Cajamarca (Chetilla, Porcón, La Encañada) | año           = 2022 | páginas       = 228 | idiomas       = Quechua norteño (Cajamarca) · Castellano | tipo          = Diccionario bilingüe quechua→castellano y castellano→quechua (segunda edición ampliada) | d…»&lt;/p&gt;
&lt;p&gt;&lt;b&gt;Página nueva&lt;/b&gt;&lt;/p&gt;&lt;div&gt;{{Ficha de recurso educativo&lt;br /&gt;
| título        = Diccionario Bilingüe Quechua Cajamarca Norteño — Segunda Edición&lt;br /&gt;
| autor         = Dolores Ayay Chilón&lt;br /&gt;
| variante      = Quechua Norteño — variedad Cajamarca (Chetilla, Porcón, La Encañada)&lt;br /&gt;
| año           = 2022&lt;br /&gt;
| páginas       = 228&lt;br /&gt;
| idiomas       = Quechua norteño (Cajamarca) · Castellano&lt;br /&gt;
| tipo          = Diccionario bilingüe quechua→castellano y castellano→quechua (segunda edición ampliada)&lt;br /&gt;
| depósito      = Depósito Legal BNP N° 2022-12508&lt;br /&gt;
| relevancia    = Lexicón YachayWiki, corpus NLP, análisis de sentimientos variedad norteña&lt;br /&gt;
}}&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&amp;lt;div style=&amp;quot;background:#0D2B3E; color:white; padding:14px 18px; border-radius:6px; margin-bottom:18px;&amp;quot;&amp;gt;&lt;br /&gt;
&amp;lt;span style=&amp;quot;font-size:1.4em; font-weight:bold;&amp;quot;&amp;gt;Mushuqrimay Ishkay Rimaypi&amp;lt;/span&amp;gt;&amp;lt;br/&amp;gt;&lt;br /&gt;
&amp;lt;span style=&amp;quot;font-size:1.1em; color:#D0E8ED;&amp;quot;&amp;gt;Diccionario Bilingüe Quechua Cajamarca Norteño — Segunda Edición 2022&amp;lt;/span&amp;gt;&amp;lt;br/&amp;gt;&lt;br /&gt;
&amp;lt;span style=&amp;quot;font-size:0.95em; color:#aadddd;&amp;quot;&amp;gt;Dolores Ayay Chiló · UGEL Cajamarca · 228 páginas · 1,000 ejemplares&amp;lt;/span&amp;gt;&lt;br /&gt;
&amp;lt;/div&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&amp;lt;div style=&amp;quot;background:#D0E8ED; padding:12px 16px; border-left:4px solid #1A6B7C; margin-bottom:16px;&amp;quot;&amp;gt;&lt;br /&gt;
&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;Importancia para YachayWiki:&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039; Esta segunda edición ampliada del diccionario bilingüe cajamarquino contiene 54 páginas adicionales respecto a la primera edición (2018), lo que representa una cobertura léxica significativamente mayor. Es la fuente lexicográfica más actualizada y completa disponible para el quechua de Cajamarca, y la referencia principal para construir el lexicón de polaridad en variedad norteña dentro del proyecto YachayWiki.&lt;br /&gt;
&amp;lt;/div&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Descripción general ==&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&amp;#039;&amp;#039;Mushuqrimay Ishkay Rimaypi&amp;#039;&amp;#039; — &amp;#039;&amp;#039;Diccionario Bilingüe Quechua Cajamarca Norteño&amp;#039;&amp;#039; es la segunda edición del trabajo lexicográfico de Dolores Ayay Chilón, publicada en 2022 por la Unidad de Gestión Educativa Local de Cajamarca (UGEL Cajamarca). Esta edición amplía la primera (2018, 174 páginas) en 54 páginas adicionales, con nuevas entradas léxicas, revisiones ortográficas conforme a la norma oficial del quechua norteño y expresiones más completas.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
El lema del diccionario en quechua — &amp;#039;&amp;#039;Kashamarkapa Kichwanta liyishun, qillqashunpis&amp;#039;&amp;#039; — traduce: &amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;Leamos y escribamos el quechua de Cajamarca&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;, sintetizando el espíritu de preservación y revitalización lingüística que anima el proyecto.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
La obra documenta el vocabulario del QICHWA KASHAMARKA (quechua cajamarquino), incluyendo términos de diversas ramas del conocimiento: jurídicos, pedagógicos, médicos y de la cosmovisión andina. Es una herramienta de consulta para docentes, estudiantes y familias quechuahablantes.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Ficha técnica ==&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
{| class=&amp;quot;wikitable&amp;quot; style=&amp;quot;width:80%;&amp;quot;&lt;br /&gt;
! style=&amp;quot;background:#1A6B7C; color:white;&amp;quot; | Campo&lt;br /&gt;
! style=&amp;quot;background:#1A6B7C; color:white;&amp;quot; | Datos&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| Autora || Dolores Ayay Chiló&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| style=&amp;quot;background:#f5f5f5;&amp;quot; | Año || 2022&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| Edición || Segunda edición (ampliada respecto a la 1ª ed. de 2018)&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| style=&amp;quot;background:#f5f5f5;&amp;quot; | Páginas || 228 (54 más que la primera edición)&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| Tiraje || 1,000 ejemplares&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| style=&amp;quot;background:#f5f5f5;&amp;quot; | Depósito Legal BNP || N° 2022-12508&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| Editor || Unidad de Gestión Educativa Local Cajamarca (UGEL Cajamarca)&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| style=&amp;quot;background:#f5f5f5;&amp;quot; | Dirección UGEL || Jr. José Galvez N° 775, Cajamarca&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| Impresor || &amp;quot;Igraff Servicios Generales&amp;quot; de Patricia del Pilar Paredes Aguilar · Jr. Cinco Esquinas N° 331, Cajamarca&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| style=&amp;quot;background:#f5f5f5;&amp;quot; | Diseño y diagramación || Marisol Elizabeth Ayay Boñón&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| Variante documentada || Quechua norteño — variedad Cajamarca (Chetilla, Porcón, La Encañada, Namora)&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| style=&amp;quot;background:#f5f5f5;&amp;quot; | Dirección del diccionario || Quechua → Castellano + Castellano → Quechua&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| Formato original || Impreso tipografía, digitalizado con iLovePDF (2023)&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| style=&amp;quot;background:#f5f5f5;&amp;quot; | Donado a YachayWiki || 2024, por la autora&lt;br /&gt;
|}&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Comparación con la primera edición (2018) ==&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&amp;lt;div style=&amp;quot;background:#FFF3CD; padding:10px 14px; border-left:4px solid #e6a800; margin-bottom:12px;&amp;quot;&amp;gt;&lt;br /&gt;
Para YachayWiki, ambas ediciones son valiosas y deben tratarse como recursos complementarios — no como duplicados. La segunda edición es la referencia principal por ser la más actualizada y completa.&lt;br /&gt;
&amp;lt;/div&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
{| class=&amp;quot;wikitable&amp;quot; style=&amp;quot;width:100%;&amp;quot;&lt;br /&gt;
! style=&amp;quot;background:#0D2B3E; color:white;&amp;quot; | Característica&lt;br /&gt;
! style=&amp;quot;background:#0D2B3E; color:white;&amp;quot; | Primera edición (2018)&lt;br /&gt;
! style=&amp;quot;background:#0D2B3E; color:white;&amp;quot; | Segunda edición (2022)&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| Páginas || 174 || 228 (+54 páginas)&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| style=&amp;quot;background:#f5f5f5;&amp;quot; | Tiraje || 1,000 ejemplares || 1,000 ejemplares&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| Depósito Legal || N° 2818-01440 || N° 2022-12508&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| style=&amp;quot;background:#f5f5f5;&amp;quot; | Título en quechua || &amp;#039;&amp;#039;Mushuqrimay Ishkay Rimaypi&amp;#039;&amp;#039; || &amp;#039;&amp;#039;Mushuqrimay Ishkay Rimaypi&amp;#039;&amp;#039; (mismo título)&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| Editor institucional || UGEL Cajamarca || UGEL Cajamarca (GRC)&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| style=&amp;quot;background:#f5f5f5;&amp;quot; | Ortografía || Alfabeto oficial RDR N° 0659-2012-ED/CAJ || Actualizado a norma RM N° 1218-85-ED / 2022&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| Cobertura léxica estimada || ~1,500–2,000 entradas || ~2,000–2,500 entradas (estimado)&lt;br /&gt;
|}&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Lema y título en quechua ==&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
El título en quechua y la frase lema de esta edición reflejan la misión central del diccionario:&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
{| class=&amp;quot;wikitable&amp;quot; style=&amp;quot;width:80%; text-align:center;&amp;quot;&lt;br /&gt;
! style=&amp;quot;background:#1A6B7C; color:white;&amp;quot; | Quechua&lt;br /&gt;
! style=&amp;quot;background:#1A6B7C; color:white;&amp;quot; | Castellano&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| &amp;#039;&amp;#039;Mushuqrimay Ishkay Rimaypi&amp;#039;&amp;#039; || &amp;quot;Nuevo vocabulario en dos lenguas&amp;quot;&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| style=&amp;quot;background:#f5f5f5;&amp;quot; | &amp;#039;&amp;#039;Kashamarkapa Kichwanta liyishun, qillqashunpis&amp;#039;&amp;#039; || &amp;quot;Leamos y escribamos el quechua de Cajamarca&amp;quot;&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| &amp;#039;&amp;#039;¡Rimashun Kichwapi!&amp;#039;&amp;#039; || &amp;quot;¡Hablemos en quechua!&amp;quot;&lt;br /&gt;
|}&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Estructura del diccionario ==&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
=== Sección 1: Quechua → Español ===&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Las entradas están organizadas alfabéticamente según el alfabeto oficial del quechua norteño (20 letras). La estructura de cada entrada es:&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
* &amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;Entrada en quechua&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039; (negrita, variedad Cajamarca)&lt;br /&gt;
* &amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;Categoría gramatical&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039; (v. = verbo, s. = sustantivo, adj. = adjetivo, adv. = adverbio, n.f. = nombre femenino, s.m. = nombre masculino, num. = numeral, pron. = pronombre, etc.)&lt;br /&gt;
* &amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;Definición o equivalente en castellano&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039; (con notas enciclopédicas en muchos casos)&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
=== Sección 2: Español → Quechua ===&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
La segunda sección invierte la dirección: permite buscar desde el castellano y encontrar el equivalente en quechua Cajamarca. Esta sección es especialmente útil para docentes EIB que necesitan producir materiales pedagógicos en quechua.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Muestra de entradas por campo temático ==&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
=== Emociones y estados psicológicos ===&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&amp;lt;div style=&amp;quot;background:#D0E8ED; padding:10px 14px; border-left:4px solid #1A6B7C; margin-bottom:10px;&amp;quot;&amp;gt;&lt;br /&gt;
&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;Alta prioridad para el lexicón de sentimientos YachayWiki.&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;&lt;br /&gt;
&amp;lt;/div&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
{| class=&amp;quot;wikitable&amp;quot; style=&amp;quot;width:100%;&amp;quot;&lt;br /&gt;
! style=&amp;quot;background:#2E8B9A; color:white;&amp;quot; | Quechua (Cajamarca)&lt;br /&gt;
! style=&amp;quot;background:#2E8B9A; color:white;&amp;quot; | Castellano&lt;br /&gt;
! style=&amp;quot;background:#2E8B9A; color:white;&amp;quot; | Categoría&lt;br /&gt;
! style=&amp;quot;background:#2E8B9A; color:white;&amp;quot; | Polaridad&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| &amp;#039;&amp;#039;kusikuy&amp;#039;&amp;#039; || alegría, contento || s. || POSITIVO&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| style=&amp;quot;background:#f5f5f5;&amp;quot; | &amp;#039;&amp;#039;llaki&amp;#039;&amp;#039; || tristeza, pena || s. || NEGATIVO&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| &amp;#039;&amp;#039;munay&amp;#039;&amp;#039; || amor, querer, deseo || s./v. || POSITIVO&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| style=&amp;quot;background:#f5f5f5;&amp;quot; | &amp;#039;&amp;#039;manchariy&amp;#039;&amp;#039; || miedo, susto || s./v. || NEGATIVO&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| &amp;#039;&amp;#039;piñakushqa&amp;#039;&amp;#039; || enojado, colérico, cólera, ira, rabia || adj. || NEGATIVO&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| style=&amp;quot;background:#f5f5f5;&amp;quot; | &amp;#039;&amp;#039;piña(ku)y&amp;#039;&amp;#039; || enojarse, rabiar || v. || NEGATIVO&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| &amp;#039;&amp;#039;pinqay&amp;#039;&amp;#039; || vergüenza || n.f. || NEGATIVO&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| style=&amp;quot;background:#f5f5f5;&amp;quot; | &amp;#039;&amp;#039;allin shunqu&amp;#039;&amp;#039; || bondadoso, piadoso || adj. || POSITIVO&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| &amp;#039;&amp;#039;allin kawsay&amp;#039;&amp;#039; || moral, buen vivir || s. || POSITIVO&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| style=&amp;quot;background:#f5f5f5;&amp;quot; | &amp;#039;&amp;#039;llaki-&amp;#039;&amp;#039; || entristecer, sufrir || v. || NEGATIVO&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| &amp;#039;&amp;#039;kusa&amp;#039;&amp;#039; || bueno, agradable, excelente || adj. || POSITIVO&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| style=&amp;quot;background:#f5f5f5;&amp;quot; | &amp;#039;&amp;#039;yarqay&amp;#039;&amp;#039; || hambre || s. || NEGATIVO&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| &amp;#039;&amp;#039;ch&amp;#039;uya&amp;#039;&amp;#039; || limpio, puro, claro || adj. || POSITIVO&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| style=&amp;quot;background:#f5f5f5;&amp;quot; | &amp;#039;&amp;#039;sumaq&amp;#039;&amp;#039; || hermoso, bonito || adj. || POSITIVO&lt;br /&gt;
|}&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
=== Vida cotidiana y comunidad ===&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
{| class=&amp;quot;wikitable&amp;quot; style=&amp;quot;width:100%;&amp;quot;&lt;br /&gt;
! style=&amp;quot;background:#2E8B9A; color:white;&amp;quot; | Quechua&lt;br /&gt;
! style=&amp;quot;background:#2E8B9A; color:white;&amp;quot; | Castellano&lt;br /&gt;
! style=&amp;quot;background:#2E8B9A; color:white;&amp;quot; | Nota cultural&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| &amp;#039;&amp;#039;ayllu&amp;#039;&amp;#039; || familia, comunidad extendida || Unidad social andina fundamental&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| style=&amp;quot;background:#f5f5f5;&amp;quot; | &amp;#039;&amp;#039;llaqta&amp;#039;&amp;#039; || pueblo, ciudad || Asentamiento humano&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| &amp;#039;&amp;#039;minka&amp;#039;&amp;#039; || trabajo comunitario || Práctica de reciprocidad andina&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| style=&amp;quot;background:#f5f5f5;&amp;quot; | &amp;#039;&amp;#039;yanapa-&amp;#039;&amp;#039; || ayudar, apoyar || Base de la reciprocidad andina&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| &amp;#039;&amp;#039;runamasi&amp;#039;&amp;#039; || prójimo, compañero || Del compuesto &amp;#039;&amp;#039;runa&amp;#039;&amp;#039; + &amp;#039;&amp;#039;masi&amp;#039;&amp;#039;&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| style=&amp;quot;background:#f5f5f5;&amp;quot; | &amp;#039;&amp;#039;llaqtamasi&amp;#039;&amp;#039; || persona del mismo pueblo || Del compuesto &amp;#039;&amp;#039;llaqta&amp;#039;&amp;#039; + &amp;#039;&amp;#039;masi&amp;#039;&amp;#039;&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| &amp;#039;&amp;#039;tushuy&amp;#039;&amp;#039; || bailar, danzar || v.&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| style=&amp;quot;background:#f5f5f5;&amp;quot; | &amp;#039;&amp;#039;pukllay&amp;#039;&amp;#039; || jugar, recrear || v. / s. también: carnaval andino, juego del agua&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| &amp;#039;&amp;#039;punchaw&amp;#039;&amp;#039; || día, cumpleaños || s.&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| style=&amp;quot;background:#f5f5f5;&amp;quot; | &amp;#039;&amp;#039;tuta&amp;#039;&amp;#039; || noche, oscuridad || s.&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| &amp;#039;&amp;#039;tutamanta&amp;#039;&amp;#039; || madrugada, mañana temprano || s.&lt;br /&gt;
|}&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
=== Naturaleza y cosmovisión andina ===&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
{| class=&amp;quot;wikitable&amp;quot; style=&amp;quot;width:100%;&amp;quot;&lt;br /&gt;
! style=&amp;quot;background:#2E8B9A; color:white;&amp;quot; | Quechua&lt;br /&gt;
! style=&amp;quot;background:#2E8B9A; color:white;&amp;quot; | Castellano&lt;br /&gt;
! style=&amp;quot;background:#2E8B9A; color:white;&amp;quot; | Nota&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| &amp;#039;&amp;#039;Pachamama&amp;#039;&amp;#039; || Madre Tierra || Concepto central de la cosmovisión andina&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| style=&amp;quot;background:#f5f5f5;&amp;quot; | &amp;#039;&amp;#039;anaqpacha&amp;#039;&amp;#039; || cielo, mundo de arriba || Cosmología andina de los tres mundos&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| &amp;#039;&amp;#039;ukupacha&amp;#039;&amp;#039; || mundo interior, inframundo || Cosmología andina&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| style=&amp;quot;background:#f5f5f5;&amp;quot; | &amp;#039;&amp;#039;kaypacha&amp;#039;&amp;#039; || este mundo, el mundo presente || Cosmología andina&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| &amp;#039;&amp;#039;yaku&amp;#039;&amp;#039; || agua || s.&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| style=&amp;quot;background:#f5f5f5;&amp;quot; | &amp;#039;&amp;#039;allpa&amp;#039;&amp;#039; || tierra, suelo || s.&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| &amp;#039;&amp;#039;nina&amp;#039;&amp;#039; || fuego || s.&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| style=&amp;quot;background:#f5f5f5;&amp;quot; | &amp;#039;&amp;#039;wayra&amp;#039;&amp;#039; || viento || s.&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| &amp;#039;&amp;#039;pukutay&amp;#039;&amp;#039; || nube, niebla || s. — forma conservada; variante &amp;#039;&amp;#039;puktay&amp;#039;&amp;#039;&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| style=&amp;quot;background:#f5f5f5;&amp;quot; | &amp;#039;&amp;#039;quyllur&amp;#039;&amp;#039; || estrella || s.&lt;br /&gt;
|}&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
=== Términos jurídicos y administrativos ===&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&amp;lt;div style=&amp;quot;background:#D0E8ED; padding:8px 12px; border-left:4px solid #1A6B7C; margin-bottom:8px; font-size:0.95em;&amp;quot;&amp;gt;&lt;br /&gt;
Esta es una de las características más destacadas del diccionario: la inclusión de vocabulario jurídico, pedagógico y administrativo en quechua norteño — altamente relevante para la labor de los docentes EIB en contextos institucionales.&lt;br /&gt;
&amp;lt;/div&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
{| class=&amp;quot;wikitable&amp;quot; style=&amp;quot;width:100%;&amp;quot;&lt;br /&gt;
! style=&amp;quot;background:#2E8B9A; color:white;&amp;quot; | Quechua&lt;br /&gt;
! style=&amp;quot;background:#2E8B9A; color:white;&amp;quot; | Castellano&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| &amp;#039;&amp;#039;Atun Qapaq Ñan&amp;#039;&amp;#039; || Camino del Gran Monumental (Qhapaq Ñan)&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| style=&amp;quot;background:#f5f5f5;&amp;quot; | &amp;#039;&amp;#039;Atun tantakaqpa Kamachinanmi Shuyupi&amp;#039;&amp;#039; || Tribunal Constitucional&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| &amp;#039;&amp;#039;Atun kamachikuq, atun kamachiq&amp;#039;&amp;#039; || Jefe, presidente&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| style=&amp;quot;background:#f5f5f5;&amp;quot; | &amp;#039;&amp;#039;Amachay&amp;#039;&amp;#039; || v. Abogar, empañar, defender&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| &amp;#039;&amp;#039;Amachana&amp;#039;&amp;#039; || s. Defensoría&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| style=&amp;quot;background:#f5f5f5;&amp;quot; | &amp;#039;&amp;#039;Amachakuq&amp;#039;&amp;#039; || Jurista&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| &amp;#039;&amp;#039;Atiq kamachikuq iñina; kura&amp;#039;&amp;#039; || Autoridad religiosa, párroco&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| style=&amp;quot;background:#f5f5f5;&amp;quot; | &amp;#039;&amp;#039;Atiqshinchi&amp;#039;&amp;#039; || Judicial, del juicio&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| &amp;#039;&amp;#039;Pullachakuq ch&amp;#039;anincha&amp;#039;&amp;#039; || Justicia — dar a cada quien lo que corresponde&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| style=&amp;quot;background:#f5f5f5;&amp;quot; | &amp;#039;&amp;#039;Punkurikana Suqlla iliktrunikururana&amp;#039;&amp;#039; || Ventanilla Única Virtual&lt;br /&gt;
|}&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
=== Verbos de movimiento y acción ===&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
{| class=&amp;quot;wikitable&amp;quot; style=&amp;quot;width:100%;&amp;quot;&lt;br /&gt;
! style=&amp;quot;background:#2E8B9A; color:white;&amp;quot; | Quechua&lt;br /&gt;
! style=&amp;quot;background:#2E8B9A; color:white;&amp;quot; | Castellano&lt;br /&gt;
! style=&amp;quot;background:#2E8B9A; color:white;&amp;quot; | Ejemplo conjugado&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| &amp;#039;&amp;#039;puriy&amp;#039;&amp;#039; || caminar, transitar, viajar || &amp;#039;&amp;#039;Purini&amp;#039;&amp;#039; — Camino&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| style=&amp;quot;background:#f5f5f5;&amp;quot; | &amp;#039;&amp;#039;shamuy&amp;#039;&amp;#039; || venir || &amp;#039;&amp;#039;Shamuni&amp;#039;&amp;#039; — Vengo&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| &amp;#039;&amp;#039;riy&amp;#039;&amp;#039; || ir || &amp;#039;&amp;#039;Rini&amp;#039;&amp;#039; — Voy&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| style=&amp;quot;background:#f5f5f5;&amp;quot; | &amp;#039;&amp;#039;apay&amp;#039;&amp;#039; || llevar, traer || &amp;#039;&amp;#039;Apani&amp;#039;&amp;#039; — Llevo&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| &amp;#039;&amp;#039;tiyay&amp;#039;&amp;#039; || sentarse, radicar, ubicarse || &amp;#039;&amp;#039;Tiyani&amp;#039;&amp;#039; — Me siento / resido&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| style=&amp;quot;background:#f5f5f5;&amp;quot; | &amp;#039;&amp;#039;purikach&amp;#039;ay&amp;#039;&amp;#039; || caminar constantemente, vagabundear || —&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| &amp;#039;&amp;#039;puriq&amp;#039;&amp;#039; || adj. viajero, caminante || —&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| style=&amp;quot;background:#f5f5f5;&amp;quot; | &amp;#039;&amp;#039;tushuy&amp;#039;&amp;#039; || bailar, danzar || &amp;#039;&amp;#039;Tushuni&amp;#039;&amp;#039; — Bailo&lt;br /&gt;
|}&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
=== Flora y fauna ===&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
{| class=&amp;quot;wikitable&amp;quot; style=&amp;quot;width:100%;&amp;quot;&lt;br /&gt;
! style=&amp;quot;background:#2E8B9A; color:white;&amp;quot; | Quechua&lt;br /&gt;
! style=&amp;quot;background:#2E8B9A; color:white;&amp;quot; | Castellano&lt;br /&gt;
! style=&amp;quot;background:#2E8B9A; color:white;&amp;quot; | Tipo&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| &amp;#039;&amp;#039;luychu&amp;#039;&amp;#039; || venado, ciervo || Fauna&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| style=&amp;quot;background:#f5f5f5;&amp;quot; | &amp;#039;&amp;#039;tuku&amp;#039;&amp;#039; || búho, ave rapaz nocturna || Fauna&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| &amp;#039;&amp;#039;pishqu&amp;#039;&amp;#039; || pájaro, ave (nombre genérico) || Fauna&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| style=&amp;quot;background:#f5f5f5;&amp;quot; | &amp;#039;&amp;#039;allqu&amp;#039;&amp;#039; || perro || Fauna&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| &amp;#039;&amp;#039;puma&amp;#039;&amp;#039; || puma, león || Fauna&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| style=&amp;quot;background:#f5f5f5;&amp;quot; | &amp;#039;&amp;#039;ampatu&amp;#039;&amp;#039; || sapo, rana || Fauna&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| &amp;#039;&amp;#039;ukuku&amp;#039;&amp;#039; || oso || Fauna&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| style=&amp;quot;background:#f5f5f5;&amp;quot; | &amp;#039;&amp;#039;tuktu&amp;#039;&amp;#039; || flor, capullo || Flora — &amp;quot;parte de las plantas fanerógamas, puede ser de muchas formas y colores distintos&amp;quot;&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| &amp;#039;&amp;#039;tulula&amp;#039;&amp;#039; || planta que crece en las quebradas, flores blancas || Flora&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| &amp;#039;&amp;#039;tuyu&amp;#039;&amp;#039; || planta silvestre semejante a la penca || Flora&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| style=&amp;quot;background:#f5f5f5;&amp;quot; | &amp;#039;&amp;#039;sh&amp;#039;awaq (shawku)&amp;#039;&amp;#039; || saúco || Flora — con /ŝ/ retrofleja, exclusivo de Cajamarca&lt;br /&gt;
|}&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Vocabulario exclusivo de esta edición: comparación con 2018 ==&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
La segunda edición incorpora vocabulario adicional en campos especializados que amplían la primera edición. Las áreas de expansión identificadas incluyen términos de la cosmovisión andina (&amp;#039;&amp;#039;anaqpacha&amp;#039;&amp;#039;, &amp;#039;&amp;#039;ukupacha&amp;#039;&amp;#039;), vocabulario de la tecnología adaptada al quechua (&amp;#039;&amp;#039;iliktruni&amp;#039;&amp;#039; para &amp;quot;eléctrico&amp;quot;), fraseología jurídica e institucional más extensa, y términos astronómicos y geográficos.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Colaboradores mencionados ==&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
El agradecimiento de la autora menciona personas clave que coinciden parcialmente con los colaboradores de YachayWiki:&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
* &amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;Prof. Jacinto Luis Cerna Cabrera&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039; — asesor lingüístico y académico, también colaborador de YachayWiki&lt;br /&gt;
* David Coombs Lynch — autor de &amp;#039;&amp;#039;Rimashun Kichwapi&amp;#039;&amp;#039; (fuente de referencia del diccionario)&lt;br /&gt;
* Howard Stain (Universidad de Michigan) — colaborador internacional&lt;br /&gt;
* Aleksander Natárov (Moscu-Rusia) — colaborador internacional&lt;br /&gt;
* Hablantes de Cochapampa Porcón — fuente oral del léxico&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Importancia para YachayWiki ==&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&amp;lt;div style=&amp;quot;background:#D0E8ED; padding:12px 16px; border-left:4px solid #1A6B7C; margin-bottom:12px;&amp;quot;&amp;gt;&lt;br /&gt;
Esta segunda edición es la fuente lexicográfica prioritaria para YachayWiki en tres áreas:&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
# &amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;Lexicón de polaridad (variedad norteña)&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;: Las entradas de adjetivos y verbos emocionales son incorporación directa al lexicón de sentimientos. Al combinar esta edición con la primera (2018), se puede construir el conjunto léxico más completo disponible para el quechua Cajamarca.&lt;br /&gt;
# &amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;Vocabulario EIB&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;: Los términos jurídicos, pedagógicos y administrativos son esenciales para Yachay-Buddy — permiten que el agente responda con precisión en contextos institucionales (llenado de formularios MINEDU, resoluciones, comunicaciones con la UGEL).&lt;br /&gt;
# &amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;OCR y extracción sistémica&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;: Esta edición es tipografía digital (no manuscrita), lo que mejora la precisión del OCR respecto a la primera edición. Priorizar su extracción genera el lexicón norteño más limpio y completo.&lt;br /&gt;
&amp;lt;/div&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Trabajo pendiente para YachayWiki ==&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
{| class=&amp;quot;wikitable&amp;quot; style=&amp;quot;width:100%;&amp;quot;&lt;br /&gt;
! style=&amp;quot;background:#0D2B3E; color:white;&amp;quot; | Tarea&lt;br /&gt;
! style=&amp;quot;background:#0D2B3E; color:white;&amp;quot; | Prioridad&lt;br /&gt;
! style=&amp;quot;background:#0D2B3E; color:white;&amp;quot; | Responsable sugerido&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| OCR del PDF completo (228 páginas) con pytesseract || Alta || Jefferson + Sintia&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| style=&amp;quot;background:#f5f5f5;&amp;quot; | Extracción y estructuración de todas las entradas en CSV || Alta || Jefferson&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| Anotación de polaridad de sentimiento para entradas emocionales || Media || Sintia + Rosa (revisión)&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| style=&amp;quot;background:#f5f5f5;&amp;quot; | Incorporación al lexicón de YachayWiki (variedad norteña) || Media || Sintia&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| Comparación sistemática de entradas 2018 vs. 2022 (nuevas entradas) || Baja || Sintia&lt;br /&gt;
|}&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Acceso al documento ==&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
{| class=&amp;quot;wikitable&amp;quot;&lt;br /&gt;
! Formato !! Enlace !! Notas&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| PDF escaneado (228 pp., 10 MB) || https://drive.google.com/drive/home || Drive : yachaywiki&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| Vista en wiki || www.yachaywiki.com || Muestra de entradas por campo semántico&lt;br /&gt;
|}&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&amp;lt;div style=&amp;quot;background:#FFF3CD; padding:10px 14px; border-left:4px solid #e6a800; margin-top:12px;&amp;quot;&amp;gt;&lt;br /&gt;
&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;Nota de derechos:&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039; Depósito Legal BNP N° 2022-12508. © Dolores Ayay Chiló / UGEL Cajamarca. Prohibida su reproducción total o parcial sin permiso escrito de la autora. Esta página de YachayWiki presenta un resumen académico con fines educativos — no reproduce el texto completo del diccionario.&lt;br /&gt;
&amp;lt;/div&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Cita sugerida ==&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Ayay Chilón, D. (2022). &amp;#039;&amp;#039;Mushuqrimay ishkay rimaypi. Diccionario bilingüe quechua Cajamarca norteño&amp;#039;&amp;#039; (2ª ed.). Unidad de Gestión Educativa Local Cajamarca. Depósito Legal BNP N° 2022-12508.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Ver también ==&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
* [[Autor:Dolores Ayay Chilón]] — Página de la autora&lt;br /&gt;
* [[Recurso:Diccionario Bilingüe 1 Quechua Cajamarca — Ayay Chiló 2018]] — Primera edición&lt;br /&gt;
* [[Recurso:Manual Idioma Quechua 1 Cajamarca — Ayay Chiló]] — Manual pedagógico (2019)&lt;br /&gt;
* [[Recurso:Manual de escritura Quechua Norteño — Ayay Chilón MINEDU 2024]] — Norma ortográfica oficial&lt;br /&gt;
* [[YachayWiki:Lexicón de polaridad quechua]] — Diccionario de sentimiento del proyecto&lt;br /&gt;
* [[Autor:Jacinto Luis Cerna Cabrera]] — Colaborador del quechua norteño&lt;br /&gt;
* [[YachayWiki:Variantes del quechua]] — Mapa de variedades documentadas&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Categoría:Quechua norteño]]&lt;br /&gt;
[[Categoría:Variedad Cajamarca]]&lt;br /&gt;
[[Categoría:Diccionarios bilingües]]&lt;br /&gt;
[[Categoría:Lexicón YachayWiki]]&lt;br /&gt;
[[Categoría:Corpus YachayWiki]]&lt;br /&gt;
[[Categoría:Material pedagógico EIB]]&lt;br /&gt;
[[Categoría:Dolores Ayay Chiló]]&lt;br /&gt;
[[Categoría:2022]]&lt;br /&gt;
[[Categoría:Donaciones YachayWiki]]&lt;br /&gt;
[[Categoría:Segunda edición]]&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>Administradorwiki</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://yachaywiki.com/index.php?title=Diccionario_Biling%C3%BCe&amp;diff=42597&amp;oldid=42592</id>
		<title>Diccionario Bilingüe</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://yachaywiki.com/index.php?title=Diccionario_Biling%C3%BCe&amp;diff=42597&amp;oldid=42592"/>
		<updated>2026-07-04T15:47:46Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;&lt;/p&gt;
&lt;table style=&quot;background-color: #fff; color: #202122;&quot; data-mw=&quot;interface&quot;&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-marker&quot; /&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-content&quot; /&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-marker&quot; /&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-content&quot; /&gt;
				&lt;tr class=&quot;diff-title&quot; lang=&quot;es&quot;&gt;
				&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;&quot;&gt;← Revisión anterior&lt;/td&gt;
				&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;&quot;&gt;Revisión del 15:47 4 jul 2026&lt;/td&gt;
				&lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;4&quot; class=&quot;diff-multi&quot; lang=&quot;es&quot;&gt;(No se muestran 4 ediciones intermedias del mismo usuario)&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-lineno&quot; id=&quot;mw-diff-left-l1&quot;&gt;Línea 1:&lt;/td&gt;
&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-lineno&quot;&gt;Línea 1:&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;{{&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;{{&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;Ficha de recurso educativo&lt;/ins&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;| título        = Diccionario Bilingüe 1 — Quechua Cajamarca&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;| título        = Diccionario Bilingüe 1 — Quechua Cajamarca&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;| autor         = Dolores Ayay &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;Chiló&lt;/del&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;| autor         = Dolores Ayay &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;Chilón&lt;/ins&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;| variante      = Quechua Norteño — variedad Cajamarca (Chetilla, Porcón, La Encañada)&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;| variante      = Quechua Norteño — variedad Cajamarca (Chetilla, Porcón, La Encañada)&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;| año           = 2018&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;| año           = 2018&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-lineno&quot; id=&quot;mw-diff-left-l21&quot;&gt;Línea 21:&lt;/td&gt;
&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-lineno&quot;&gt;Línea 21:&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;== Descripción general ==&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;== Descripción general ==&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;El &#039;&#039;Diccionario Bilingüe 1 — Quechua Cajamarca&#039;&#039; es una obra de documentación léxica elaborada por Dolores Ayay &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;Chiló&lt;/del&gt;, hablante nativa y educadora de la región Cajamarca. Publicado en 2018, es el primer volumen de un proyecto lexicográfico bilingüe que registra el vocabulario de la variedad cajamarquina del quechua norteño — la más amenazada de las dos variedades norteñas según el Ministerio de Cultura.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;El &#039;&#039;Diccionario Bilingüe 1 — Quechua Cajamarca&#039;&#039; es una obra de documentación léxica elaborada por Dolores Ayay &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;Chilón&lt;/ins&gt;, hablante nativa y educadora de la región Cajamarca. Publicado en 2018, es el primer volumen de un proyecto lexicográfico bilingüe que registra el vocabulario de la variedad cajamarquina del quechua norteño — la más amenazada de las dos variedades norteñas según el Ministerio de Cultura.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;El diccionario presenta entradas en orden alfabético siguiendo el alfabeto oficial del quechua norteño (RM N° 1218-85-ED), con traducción al castellano. La estructura del documento fue digitalizada mediante escaneo fotográfico (174 páginas, 23 MB) y donada a YachayWiki para su preservación digital y uso en investigación lingüística y NLP.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;El diccionario presenta entradas en orden alfabético siguiendo el alfabeto oficial del quechua norteño (RM N° 1218-85-ED), con traducción al castellano. La estructura del documento fue digitalizada mediante escaneo fotográfico (174 páginas, 23 MB) y donada a YachayWiki para su preservación digital y uso en investigación lingüística y NLP.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-lineno&quot; id=&quot;mw-diff-left-l31&quot;&gt;Línea 31:&lt;/td&gt;
&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-lineno&quot;&gt;Línea 31:&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;! style=&amp;quot;background:#1A6B7C; color:white;&amp;quot; | Datos&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;! style=&amp;quot;background:#1A6B7C; color:white;&amp;quot; | Datos&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;|-&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;|-&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;| &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;Autora &lt;/del&gt;|| Dolores Ayay &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;Chiló&lt;/del&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;| &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;Autor &lt;/ins&gt;|| Dolores Ayay &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;Chilón&lt;/ins&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;|-&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;|-&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;| style=&amp;quot;background:#f5f5f5;&amp;quot; | Año || 2018&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;| style=&amp;quot;background:#f5f5f5;&amp;quot; | Año || 2018&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-lineno&quot; id=&quot;mw-diff-left-l359&quot;&gt;Línea 359:&lt;/td&gt;
&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-lineno&quot;&gt;Línea 359:&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;| PDF escaneado (174 pp., 23 MB) || https://drive.google.com/drive/folders/1SsmqhJpyIl8fRP_p3VvHn9mL8K_drdND || Archivo en drive yachaywiki&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;| PDF escaneado (174 pp., 23 MB) || https://drive.google.com/drive/folders/1SsmqhJpyIl8fRP_p3VvHn9mL8K_drdND || Archivo en drive yachaywiki&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;|-&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;|-&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;| Vista en wiki || &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;Esta página &lt;/del&gt;|| Muestra de entradas organizadas por campo semántico&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;| Vista en wiki || &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;www.yachaywiki.com &lt;/ins&gt;|| Muestra de entradas organizadas por campo semántico&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;|}&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;|}&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&amp;lt;div style=&amp;quot;background:#FFF3CD; padding:10px 14px; border-left:4px solid #e6a800; margin-top:12px;&amp;quot;&amp;gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&amp;lt;div style=&amp;quot;background:#FFF3CD; padding:10px 14px; border-left:4px solid #e6a800; margin-top:12px;&amp;quot;&amp;gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&#039;&#039;&#039;Nota de derechos:&#039;&#039;&#039; Este material fue donado por la autora Dolores Ayay &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;Chiló &lt;/del&gt;para su preservación y uso educativo en el marco del proyecto YachayWiki. Su reproducción con fines comerciales requiere autorización expresa de la autora.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&#039;&#039;&#039;Nota de derechos:&#039;&#039;&#039; Este material fue donado por la autora Dolores Ayay &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;Chilón &lt;/ins&gt;para su preservación y uso educativo en el marco del proyecto YachayWiki. Su reproducción con fines comerciales requiere autorización expresa de la autora.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&amp;lt;/div&amp;gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&amp;lt;/div&amp;gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;== Cita sugerida ==&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;== Cita sugerida ==&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;Ayay &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;Chiló&lt;/del&gt;, D. (2018). &#039;&#039;Diccionario bilingüe 1 — Quechua Cajamarca&#039;&#039; [Material lexicográfico]. Donado a YachayWiki para su preservación digital, 2024.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;Ayay &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;Chilón&lt;/ins&gt;, D. (2018). &#039;&#039;Diccionario bilingüe 1 — Quechua Cajamarca&#039;&#039; [Material lexicográfico]. Donado a YachayWiki para su preservación digital, 2024.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;== Ver también ==&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;== Ver también ==&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;* [[Autor:Dolores Ayay &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;Chiló&lt;/del&gt;]] — Página de la autora&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;* [[Autor:Dolores Ayay &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;Chilón&lt;/ins&gt;]] — Página de la autora&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;* [[Recurso:Manual Idioma Quechua 1 Cajamarca — Ayay Chiló]] — Manual pedagógico nivel básico (2019)&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;* [[Recurso:Manual Idioma Quechua 1 Cajamarca — Ayay Chiló]] — Manual pedagógico nivel básico (2019)&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;* [[Recurso:Manual de escritura Quechua Norteño — Ayay Chiló MINEDU 2024]] — Norma ortográfica oficial&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;* [[Recurso:Manual de escritura Quechua Norteño — Ayay Chiló MINEDU 2024]] — Norma ortográfica oficial&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-lineno&quot; id=&quot;mw-diff-left-l385&quot;&gt;Línea 385:&lt;/td&gt;
&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-lineno&quot;&gt;Línea 385:&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;[[Categoría:Corpus YachayWiki]]&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;[[Categoría:Corpus YachayWiki]]&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;[[Categoría:Material pedagógico EIB]]&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;[[Categoría:Material pedagógico EIB]]&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;[[Categoría:Dolores Ayay &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;Chiló&lt;/del&gt;]]&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;[[Categoría:Dolores Ayay &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;Chilón&lt;/ins&gt;]]&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;[[Categoría:2018]]&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;[[Categoría:2018]]&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;[[Categoría:Donaciones YachayWiki]]&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;[[Categoría:Donaciones YachayWiki]]&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;/table&gt;</summary>
		<author><name>Administradorwiki</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://yachaywiki.com/index.php?title=Diccionario_Biling%C3%BCe&amp;diff=42592&amp;oldid=0</id>
		<title>Diccionario Bilingüe</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://yachaywiki.com/index.php?title=Diccionario_Biling%C3%BCe&amp;diff=42592&amp;oldid=0"/>
		<updated>2026-07-04T15:39:57Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;Página creada con «{{ | título        = Diccionario Bilingüe 1 — Quechua Cajamarca | autor         = Dolores Ayay Chiló | variante      = Quechua Norteño — variedad Cajamarca (Chetilla, Porcón, La Encañada) | año           = 2018 | páginas       = 174 | idiomas       = Quechua norteño (Cajamarca) · Castellano | tipo          = Diccionario bilingüe quechua→castellano y castellano→quechua | relevancia    = Lexicón YachayWiki, corpus NLP, análisis de sentimientos varie…»&lt;/p&gt;
&lt;p&gt;&lt;b&gt;Página nueva&lt;/b&gt;&lt;/p&gt;&lt;div&gt;{{&lt;br /&gt;
| título        = Diccionario Bilingüe 1 — Quechua Cajamarca&lt;br /&gt;
| autor         = Dolores Ayay Chiló&lt;br /&gt;
| variante      = Quechua Norteño — variedad Cajamarca (Chetilla, Porcón, La Encañada)&lt;br /&gt;
| año           = 2018&lt;br /&gt;
| páginas       = 174&lt;br /&gt;
| idiomas       = Quechua norteño (Cajamarca) · Castellano&lt;br /&gt;
| tipo          = Diccionario bilingüe quechua→castellano y castellano→quechua&lt;br /&gt;
| relevancia    = Lexicón YachayWiki, corpus NLP, análisis de sentimientos variedad norteña&lt;br /&gt;
}}&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&amp;lt;div style=&amp;quot;background:#0D2B3E; color:white; padding:14px 18px; border-radius:6px; margin-bottom:18px;&amp;quot;&amp;gt;&lt;br /&gt;
&amp;lt;span style=&amp;quot;font-size:1.4em; font-weight:bold;&amp;quot;&amp;gt;Diccionario Bilingüe 1 — Quechua Cajamarca&amp;lt;/span&amp;gt;&amp;lt;br/&amp;gt;&lt;br /&gt;
&amp;lt;span style=&amp;quot;font-size:1em; color:#D0E8ED;&amp;quot;&amp;gt;Dolores Ayay Chiló · 2018 · 174 páginas · Quechua norteño variedad Cajamarca&amp;lt;/span&amp;gt;&lt;br /&gt;
&amp;lt;/div&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&amp;lt;div style=&amp;quot;background:#D0E8ED; padding:12px 16px; border-left:4px solid #1A6B7C; margin-bottom:16px;&amp;quot;&amp;gt;&lt;br /&gt;
&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;Importancia para YachayWiki:&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039; Este diccionario es una fuente léxica primaria del quechua norteño de Cajamarca. Con 174 páginas de entradas bilingües organizadas por letra del alfabeto quechua, es el recurso más directo para ampliar el lexicón de polaridad a la variedad norteña y para construir un vocabulario de referencia que permita mejorar los modelos NLP en esta variante — actualmente la más amenazada del quechua norteño (Seriamente en peligro, Censo 2017).&lt;br /&gt;
&amp;lt;/div&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Descripción general ==&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
El &amp;#039;&amp;#039;Diccionario Bilingüe 1 — Quechua Cajamarca&amp;#039;&amp;#039; es una obra de documentación léxica elaborada por Dolores Ayay Chiló, hablante nativa y educadora de la región Cajamarca. Publicado en 2018, es el primer volumen de un proyecto lexicográfico bilingüe que registra el vocabulario de la variedad cajamarquina del quechua norteño — la más amenazada de las dos variedades norteñas según el Ministerio de Cultura.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
El diccionario presenta entradas en orden alfabético siguiendo el alfabeto oficial del quechua norteño (RM N° 1218-85-ED), con traducción al castellano. La estructura del documento fue digitalizada mediante escaneo fotográfico (174 páginas, 23 MB) y donada a YachayWiki para su preservación digital y uso en investigación lingüística y NLP.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Ficha técnica ==&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
{| class=&amp;quot;wikitable&amp;quot; style=&amp;quot;width:80%;&amp;quot;&lt;br /&gt;
! style=&amp;quot;background:#1A6B7C; color:white;&amp;quot; | Campo&lt;br /&gt;
! style=&amp;quot;background:#1A6B7C; color:white;&amp;quot; | Datos&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| Autora || Dolores Ayay Chiló&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| style=&amp;quot;background:#f5f5f5;&amp;quot; | Año || 2018&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| Páginas || 174&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| style=&amp;quot;background:#f5f5f5;&amp;quot; | Variante documentada || Quechua norteño — variedad Cajamarca (Chetilla, Porcón, La Encañada)&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| Dirección del diccionario || Quechua → Castellano (con sección castellano → quechua)&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| style=&amp;quot;background:#f5f5f5;&amp;quot; | Formato original || Impreso, digitalizado por escaneo&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| Productor PDF || Foxit Reader PDF Printer v9.5 (2020)&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| style=&amp;quot;background:#f5f5f5;&amp;quot; | Tamaño del archivo || 23 MB (174 páginas escaneadas)&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| Donado a YachayWiki || 2024, por la autora&lt;br /&gt;
|}&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Estructura del diccionario ==&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
El diccionario está organizado en secciones alfabéticas siguiendo el orden del alfabeto oficial del quechua norteño. Cada entrada presenta:&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
* &amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;Entrada en quechua&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039; (en negrita, variedad Cajamarca)&lt;br /&gt;
* &amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;Categoría gramatical&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039; (v. = verbo, s. = sustantivo, adj. = adjetivo, adv. = adverbio, etc.)&lt;br /&gt;
* &amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;Definición o equivalente en castellano&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;&lt;br /&gt;
* En algunos casos: &amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;ejemplos de uso en contexto&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
=== Secciones por letra ===&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
{| class=&amp;quot;wikitable&amp;quot; style=&amp;quot;width:100%;&amp;quot;&lt;br /&gt;
! style=&amp;quot;background:#0D2B3E; color:white;&amp;quot; | Letra&lt;br /&gt;
! style=&amp;quot;background:#0D2B3E; color:white;&amp;quot; | Nombre en quechua&lt;br /&gt;
! style=&amp;quot;background:#0D2B3E; color:white;&amp;quot; | Nota dialectal&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| &amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;A&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039; || (a) || Incluye entradas con vocal inicial, frecuentes en quechua&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| style=&amp;quot;background:#f5f5f5;&amp;quot; | &amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;Ch&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039; || (cha) || Africada palatal — alta frecuencia en quechua norteño&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| &amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;Ch&amp;#039; / Ĉ&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039; || (ch&amp;#039;a / ĉa) || Africada palatal retrofleja — exclusiva del quechua norteño; en Cajamarca se escribe &amp;#039;&amp;#039;ch&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| style=&amp;quot;background:#f5f5f5;&amp;quot; | &amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;I&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039; || (i) || Vocal alta anterior&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| &amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;K&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039; || (ka) || Oclusiva velar sorda&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| style=&amp;quot;background:#f5f5f5;&amp;quot; | &amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;L&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039; || (la) || Lateral alveolar&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| &amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;Ll&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039; || (lla) || Lateral palatal /ʎ/ — se pronuncia [ʒ] o [dʒ] en Cajamarca&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| style=&amp;quot;background:#f5f5f5;&amp;quot; | &amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;M&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039; || (ma) || Nasal labial&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| &amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;N&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039; || (na) || Nasal alveolar&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| style=&amp;quot;background:#f5f5f5;&amp;quot; | &amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;Ñ&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039; || (ña) || Nasal palatal — a veces despalatalizada en [n] en Cajamarca&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| &amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;P&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039; || (pa) || Oclusiva labial sorda&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| style=&amp;quot;background:#f5f5f5;&amp;quot; | &amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;Q&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039; || (qa) || Oclusiva uvular — pronunciada [χ] en algunos contextos&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| &amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;R&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039; || (ra) || Vibrante alveolar simple&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| style=&amp;quot;background:#f5f5f5;&amp;quot; | &amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;S&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039; || (sa) || Fricativa alveolar&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| &amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;Sh&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039; || (sha) || Fricativa palatal — sonido característico del quechua norteño&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| style=&amp;quot;background:#f5f5f5;&amp;quot; | &amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;Sh&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039; || (sh&amp;#039;a) || Fricativa sibilante retrofleja — exclusiva de Cajamarca&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| &amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;T&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039; || (ta) || Oclusiva alveolar sorda&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| style=&amp;quot;background:#f5f5f5;&amp;quot; | &amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;U&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039; || (u) || Vocal alta posterior&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| &amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;W&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039; || (wa) || Semiconsonante labiovelar&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| style=&amp;quot;background:#f5f5f5;&amp;quot; | &amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;Y&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039; || (ya) || Semiconsonante palatal&lt;br /&gt;
|}&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Muestra de entradas por campo semántico ==&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&amp;lt;div style=&amp;quot;background:#FFF3CD; padding:10px 14px; border-left:4px solid #e6a800; margin-bottom:12px;&amp;quot;&amp;gt;&lt;br /&gt;
&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;Nota metodológica:&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039; Las entradas a continuación fueron transcritas visualmente del PDF escaneado. Para una extracción completa y sistemática de todas las entradas del diccionario, se requiere OCR especializado — ver sección &amp;quot;Trabajo pendiente para YachayWiki&amp;quot;.&lt;br /&gt;
&amp;lt;/div&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
=== Naturaleza y medio ambiente ===&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
{| class=&amp;quot;wikitable&amp;quot; style=&amp;quot;width:100%;&amp;quot;&lt;br /&gt;
! style=&amp;quot;background:#2E8B9A; color:white;&amp;quot; | Quechua (Cajamarca)&lt;br /&gt;
! style=&amp;quot;background:#2E8B9A; color:white;&amp;quot; | Castellano&lt;br /&gt;
! style=&amp;quot;background:#2E8B9A; color:white;&amp;quot; | Categoría&lt;br /&gt;
! style=&amp;quot;background:#2E8B9A; color:white;&amp;quot; | Nota&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| &amp;#039;&amp;#039;allpa&amp;#039;&amp;#039; || tierra, suelo || s. ||&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| style=&amp;quot;background:#f5f5f5;&amp;quot; | &amp;#039;&amp;#039;mayu&amp;#039;&amp;#039; || río || s. ||&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| &amp;#039;&amp;#039;urku&amp;#039;&amp;#039; || cerro, montaña || s. ||&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| style=&amp;quot;background:#f5f5f5;&amp;quot; | &amp;#039;&amp;#039;yaku&amp;#039;&amp;#039; || agua || s. ||&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| &amp;#039;&amp;#039;para&amp;#039;&amp;#039; || lluvia || s. ||&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| style=&amp;quot;background:#f5f5f5;&amp;quot; | &amp;#039;&amp;#039;wayra&amp;#039;&amp;#039; || viento, aire || s. ||&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| &amp;#039;&amp;#039;inti&amp;#039;&amp;#039; || sol || s. ||&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| style=&amp;quot;background:#f5f5f5;&amp;quot; | &amp;#039;&amp;#039;killa&amp;#039;&amp;#039; || luna, mes || s. ||&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| &amp;#039;&amp;#039;quyllur&amp;#039;&amp;#039; || estrella || s. ||&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| style=&amp;quot;background:#f5f5f5;&amp;quot; | &amp;#039;&amp;#039;pukutay&amp;#039;&amp;#039; || nube, niebla || s. || Forma conservada; variante: &amp;#039;&amp;#039;puktay&amp;#039;&amp;#039;&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| &amp;#039;&amp;#039;tamya&amp;#039;&amp;#039; || lluvia (garúa) || s. || Distinta de &amp;#039;&amp;#039;para&amp;#039;&amp;#039;&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| style=&amp;quot;background:#f5f5f5;&amp;quot; | &amp;#039;&amp;#039;qaqa&amp;#039;&amp;#039; || peña, roca || s. ||&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| &amp;#039;&amp;#039;sh&amp;#039;awaq&amp;#039;&amp;#039; || saúco (árbol) || s. || Con /ŝ/ retrofleja — exclusivo de Cajamarca&lt;br /&gt;
|}&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
=== Animales ===&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
{| class=&amp;quot;wikitable&amp;quot; style=&amp;quot;width:100%;&amp;quot;&lt;br /&gt;
! style=&amp;quot;background:#2E8B9A; color:white;&amp;quot; | Quechua (Cajamarca)&lt;br /&gt;
! style=&amp;quot;background:#2E8B9A; color:white;&amp;quot; | Castellano&lt;br /&gt;
! style=&amp;quot;background:#2E8B9A; color:white;&amp;quot; | Categoría&lt;br /&gt;
! style=&amp;quot;background:#2E8B9A; color:white;&amp;quot; | Comparación Inkawasi-Kañaris&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| &amp;#039;&amp;#039;allqu&amp;#039;&amp;#039; || perro || s. || allqu&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| style=&amp;quot;background:#f5f5f5;&amp;quot; | &amp;#039;&amp;#039;mishi&amp;#039;&amp;#039; || gato || s. || mishi&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| &amp;#039;&amp;#039;wakra&amp;#039;&amp;#039; || vaca, res || s. || wakra&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| style=&amp;quot;background:#f5f5f5;&amp;quot; | &amp;#039;&amp;#039;uwija&amp;#039;&amp;#039; || oveja || s. || uwija&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| &amp;#039;&amp;#039;atash&amp;#039;&amp;#039; || gallina, gallo || s. || atash&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| style=&amp;quot;background:#f5f5f5;&amp;quot; | &amp;#039;&amp;#039;ampatu&amp;#039;&amp;#039; || sapo, rana || s. || &amp;#039;&amp;#039;wartaq / ampatu&amp;#039;&amp;#039;&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| &amp;#039;&amp;#039;atuq&amp;#039;&amp;#039; || zorro || s. || atuq&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| &amp;#039;&amp;#039;luychu&amp;#039;&amp;#039; || venado, ciervo || s. || luychu&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| style=&amp;quot;background:#f5f5f5;&amp;quot; | &amp;#039;&amp;#039;ukuku&amp;#039;&amp;#039; || oso || s. || ukuku&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| &amp;#039;&amp;#039;quyi&amp;#039;&amp;#039; || cuy, cobayo || s. || &amp;#039;&amp;#039;saka&amp;#039;&amp;#039; (forma Inkawasi)&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| style=&amp;quot;background:#f5f5f5;&amp;quot; | &amp;#039;&amp;#039;rapra&amp;#039;&amp;#039; || ala (de ave) || s. ||&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| &amp;#039;&amp;#039;pishqu&amp;#039;&amp;#039; || pájaro, ave || s. || &amp;#039;&amp;#039;pariq kuru&amp;#039;&amp;#039; (forma Inkawasi)&lt;br /&gt;
|}&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
=== Cuerpo humano y salud ===&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
{| class=&amp;quot;wikitable&amp;quot; style=&amp;quot;width:100%;&amp;quot;&lt;br /&gt;
! style=&amp;quot;background:#2E8B9A; color:white;&amp;quot; | Quechua (Cajamarca)&lt;br /&gt;
! style=&amp;quot;background:#2E8B9A; color:white;&amp;quot; | Castellano&lt;br /&gt;
! style=&amp;quot;background:#2E8B9A; color:white;&amp;quot; | Categoría&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| &amp;#039;&amp;#039;uma&amp;#039;&amp;#039; || cabeza || s.&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| style=&amp;quot;background:#f5f5f5;&amp;quot; | &amp;#039;&amp;#039;ñawi&amp;#039;&amp;#039; || ojo || s.&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| &amp;#039;&amp;#039;rinri&amp;#039;&amp;#039; || oreja || s.&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| style=&amp;quot;background:#f5f5f5;&amp;quot; | &amp;#039;&amp;#039;senqa&amp;#039;&amp;#039; || nariz || s.&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| &amp;#039;&amp;#039;simi&amp;#039;&amp;#039; || boca || s.&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| style=&amp;quot;background:#f5f5f5;&amp;quot; | &amp;#039;&amp;#039;kiru&amp;#039;&amp;#039; || diente || s.&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| &amp;#039;&amp;#039;sunqu&amp;#039;&amp;#039; || corazón || s.&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| style=&amp;quot;background:#f5f5f5;&amp;quot; | &amp;#039;&amp;#039;maki&amp;#039;&amp;#039; || mano || s.&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| &amp;#039;&amp;#039;chaki&amp;#039;&amp;#039; || pie || s.&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| style=&amp;quot;background:#f5f5f5;&amp;quot; | &amp;#039;&amp;#039;ch&amp;#039;aki / ĉaki&amp;#039;&amp;#039; || pie (forma oficial) || s.&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| &amp;#039;&amp;#039;wiksa / pach&amp;#039;a&amp;#039;&amp;#039; || barriga, vientre || s.&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| style=&amp;quot;background:#f5f5f5;&amp;quot; | &amp;#039;&amp;#039;nana-&amp;#039;&amp;#039; || doler || v.&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| &amp;#039;&amp;#039;qishya-&amp;#039;&amp;#039; || enfermarse || v.&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| style=&amp;quot;background:#f5f5f5;&amp;quot; | &amp;#039;&amp;#039;kach&amp;#039;aka-&amp;#039;&amp;#039; || mejorarse, sanar || v.&lt;br /&gt;
|}&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
=== Verbos de acción cotidiana ===&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
{| class=&amp;quot;wikitable&amp;quot; style=&amp;quot;width:100%;&amp;quot;&lt;br /&gt;
! style=&amp;quot;background:#2E8B9A; color:white;&amp;quot; | Quechua (Cajamarca)&lt;br /&gt;
! style=&amp;quot;background:#2E8B9A; color:white;&amp;quot; | Castellano&lt;br /&gt;
! style=&amp;quot;background:#2E8B9A; color:white;&amp;quot; | Ejemplo de uso&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| &amp;#039;&amp;#039;rima-&amp;#039;&amp;#039; || hablar || &amp;#039;&amp;#039;Rimani&amp;#039;&amp;#039; — Hablo&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| style=&amp;quot;background:#f5f5f5;&amp;quot; | &amp;#039;&amp;#039;shamu-&amp;#039;&amp;#039; || venir || &amp;#039;&amp;#039;Shamuni&amp;#039;&amp;#039; — Vengo&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| &amp;#039;&amp;#039;ri-&amp;#039;&amp;#039; || ir || &amp;#039;&amp;#039;Rini&amp;#039;&amp;#039; — Voy&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| style=&amp;quot;background:#f5f5f5;&amp;quot; | &amp;#039;&amp;#039;miku-&amp;#039;&amp;#039; || comer || &amp;#039;&amp;#039;Mikuni&amp;#039;&amp;#039; — Como&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| &amp;#039;&amp;#039;upya-&amp;#039;&amp;#039; || beber, tomar || &amp;#039;&amp;#039;Upyani&amp;#039;&amp;#039; — Bebo&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| style=&amp;quot;background:#f5f5f5;&amp;quot; | &amp;#039;&amp;#039;puñu-&amp;#039;&amp;#039; || dormir || &amp;#039;&amp;#039;Puñuni&amp;#039;&amp;#039; — Duermo&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| &amp;#039;&amp;#039;llanka-&amp;#039;&amp;#039; || trabajar || &amp;#039;&amp;#039;Llankani&amp;#039;&amp;#039; — Trabajo&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| style=&amp;quot;background:#f5f5f5;&amp;quot; | &amp;#039;&amp;#039;yach&amp;#039;a-&amp;#039;&amp;#039; || saber, conocer || &amp;#039;&amp;#039;Yach&amp;#039;ani&amp;#039;&amp;#039; — Sé / Conozco&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| &amp;#039;&amp;#039;yach&amp;#039;achi-&amp;#039;&amp;#039; || enseñar || &amp;#039;&amp;#039;Yach&amp;#039;achini&amp;#039;&amp;#039; — Enseño&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| style=&amp;quot;background:#f5f5f5;&amp;quot; | &amp;#039;&amp;#039;yanapa-&amp;#039;&amp;#039; || ayudar || &amp;#039;&amp;#039;Yanapani&amp;#039;&amp;#039; — Ayudo&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| &amp;#039;&amp;#039;rant i-&amp;#039;&amp;#039; || comprar || &amp;#039;&amp;#039;Rantini&amp;#039;&amp;#039; — Compro&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| style=&amp;quot;background:#f5f5f5;&amp;quot; | &amp;#039;&amp;#039;qaway&amp;#039;&amp;#039; || mirar, ver || &amp;#039;&amp;#039;Qawani&amp;#039;&amp;#039; — Miro&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| &amp;#039;&amp;#039;musu-&amp;#039;&amp;#039; || soñar || &amp;#039;&amp;#039;Musuni&amp;#039;&amp;#039; — Sueño&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| style=&amp;quot;background:#f5f5f5;&amp;quot; | &amp;#039;&amp;#039;llaki-&amp;#039;&amp;#039; || entristecer, sufrir || &amp;#039;&amp;#039;Llakini&amp;#039;&amp;#039; — Me entristezco&lt;br /&gt;
|}&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
=== Adjetivos y estados emocionales ===&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&amp;lt;div style=&amp;quot;background:#D0E8ED; padding:10px 14px; border-left:4px solid #1A6B7C; margin-bottom:10px;&amp;quot;&amp;gt;&lt;br /&gt;
&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;Relevancia directa para el lexicón de sentimientos YachayWiki:&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039; Los adjetivos y verbos de estado emocional son entradas de alta prioridad para el análisis de sentimientos en quechua norteño.&lt;br /&gt;
&amp;lt;/div&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
{| class=&amp;quot;wikitable&amp;quot; style=&amp;quot;width:100%;&amp;quot;&lt;br /&gt;
! style=&amp;quot;background:#2E8B9A; color:white;&amp;quot; | Quechua (Cajamarca)&lt;br /&gt;
! style=&amp;quot;background:#2E8B9A; color:white;&amp;quot; | Castellano&lt;br /&gt;
! style=&amp;quot;background:#2E8B9A; color:white;&amp;quot; | Polaridad estimada&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| &amp;#039;&amp;#039;kusa / kusikuy&amp;#039;&amp;#039; || alegría, contento || POSITIVO&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| style=&amp;quot;background:#f5f5f5;&amp;quot; | &amp;#039;&amp;#039;llaki&amp;#039;&amp;#039; || tristeza, pena || NEGATIVO&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| &amp;#039;&amp;#039;manchariy&amp;#039;&amp;#039; || miedo, susto || NEGATIVO&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| style=&amp;quot;background:#f5f5f5;&amp;quot; | &amp;#039;&amp;#039;phiñay&amp;#039;&amp;#039; || enojo, cólera || NEGATIVO&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| &amp;#039;&amp;#039;munay&amp;#039;&amp;#039; || querer, amor, deseo || POSITIVO&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| style=&amp;quot;background:#f5f5f5;&amp;quot; | &amp;#039;&amp;#039;llaqway&amp;#039;&amp;#039; || lástima, compasión || NEGATIVO&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| &amp;#039;&amp;#039;allin&amp;#039;&amp;#039; || bueno, bien || POSITIVO&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| style=&amp;quot;background:#f5f5f5;&amp;quot; | &amp;#039;&amp;#039;mana allin&amp;#039;&amp;#039; || malo, no bueno || NEGATIVO&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| &amp;#039;&amp;#039;sumaq&amp;#039;&amp;#039; || hermoso, bonito || POSITIVO&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| style=&amp;quot;background:#f5f5f5;&amp;quot; | &amp;#039;&amp;#039;ancha / kusa&amp;#039;&amp;#039; || muy, mucho (intensificador) || NEUTRO (intensificador)&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| &amp;#039;&amp;#039;yarqay&amp;#039;&amp;#039; || hambre || NEGATIVO&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| style=&amp;quot;background:#f5f5f5;&amp;quot; | &amp;#039;&amp;#039;ch&amp;#039;uya&amp;#039;&amp;#039; || limpio, claro, puro || POSITIVO&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| &amp;#039;&amp;#039;yana&amp;#039;&amp;#039; || negro; oscuro || NEUTRO / contexto&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| style=&amp;quot;background:#f5f5f5;&amp;quot; | &amp;#039;&amp;#039;yuraq&amp;#039;&amp;#039; || blanco, claro || NEUTRO&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| &amp;#039;&amp;#039;puka&amp;#039;&amp;#039; || rojo || NEUTRO&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| style=&amp;quot;background:#f5f5f5;&amp;quot; | &amp;#039;&amp;#039;q&amp;#039;umir / qomer&amp;#039;&amp;#039; || verde || NEUTRO&lt;br /&gt;
|}&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
=== Términos agrícolas y de la cosmovisión andina ===&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
{| class=&amp;quot;wikitable&amp;quot; style=&amp;quot;width:100%;&amp;quot;&lt;br /&gt;
! style=&amp;quot;background:#2E8B9A; color:white;&amp;quot; | Quechua (Cajamarca)&lt;br /&gt;
! style=&amp;quot;background:#2E8B9A; color:white;&amp;quot; | Castellano&lt;br /&gt;
! style=&amp;quot;background:#2E8B9A; color:white;&amp;quot; | Nota cultural&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| &amp;#039;&amp;#039;Pachamama&amp;#039;&amp;#039; || Madre Tierra || Concepto central de la cosmovisión andina&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| style=&amp;quot;background:#f5f5f5;&amp;quot; | &amp;#039;&amp;#039;chakra&amp;#039;&amp;#039; || chacra, campo de cultivo || Base de la economía agraria serrana&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| &amp;#039;&amp;#039;sara&amp;#039;&amp;#039; || maíz || Cultivo sagrado en los Andes&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| style=&amp;quot;background:#f5f5f5;&amp;quot; | &amp;#039;&amp;#039;papa&amp;#039;&amp;#039; || papa, patata || Originaria de los Andes&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| &amp;#039;&amp;#039;tanta&amp;#039;&amp;#039; || pan || Préstamo semántico; originalmente masa de maíz&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| style=&amp;quot;background:#f5f5f5;&amp;quot; | &amp;#039;&amp;#039;aswa&amp;#039;&amp;#039; || chicha de jora || Bebida ceremonial&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| &amp;#039;&amp;#039;ayllu&amp;#039;&amp;#039; || comunidad, familia extendida || Unidad social andina fundamental&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| style=&amp;quot;background:#f5f5f5;&amp;quot; | &amp;#039;&amp;#039;llaqta&amp;#039;&amp;#039; || pueblo, ciudad || Asentamiento humano&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| &amp;#039;&amp;#039;minka&amp;#039;&amp;#039; || trabajo comunitario || Práctica de reciprocidad andina&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| style=&amp;quot;background:#f5f5f5;&amp;quot; | &amp;#039;&amp;#039;ranti-&amp;#039;&amp;#039; || comprar, intercambiar || También: reciprocidad&lt;br /&gt;
|}&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Trabajo pendiente para YachayWiki ==&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&amp;lt;div style=&amp;quot;background:#FFF3CD; padding:12px 16px; border-left:4px solid #e6a800; margin-bottom:12px;&amp;quot;&amp;gt;&lt;br /&gt;
El diccionario contiene aproximadamente 1,500-2,000 entradas en sus 174 páginas, pero al ser un PDF escaneado sin capa de texto, la extracción completa requiere un proceso de OCR especializado. Este es un trabajo pendiente prioritario para YachayWiki:&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
# &amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;OCR con pytesseract&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;: Aplicar reconocimiento óptico de caracteres sobre las páginas escaneadas, con ajuste para el alfabeto quechua (incluyendo caracteres especiales: &amp;#039;&amp;#039;ĉ&amp;#039;&amp;#039;, &amp;#039;&amp;#039;sh&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;, &amp;#039;&amp;#039;ñ&amp;#039;&amp;#039;, &amp;#039;&amp;#039;ll&amp;#039;&amp;#039;).&lt;br /&gt;
# &amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;Corrección manual&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;: Las entradas con fonemas especiales del quechua norteño (&amp;#039;&amp;#039;ĉ&amp;#039;&amp;#039;, &amp;#039;&amp;#039;sh&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;) requieren revisión humana post-OCR.&lt;br /&gt;
# &amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;Incorporación al lexicón&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;: Una vez extraídas, las entradas se incorporan al lexicón de polaridad de YachayWiki con su categoría gramatical y estimación de sentimiento.&lt;br /&gt;
# &amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;Notebook de extracción&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;: Jefferson puede preparar el pipeline de OCR + limpieza en Python (pytesseract + pandas).&lt;br /&gt;
&amp;lt;/div&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Importancia para YachayWiki ==&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&amp;lt;div style=&amp;quot;background:#D0E8ED; padding:12px 16px; border-left:4px solid #1A6B7C; margin-bottom:12px;&amp;quot;&amp;gt;&lt;br /&gt;
Este diccionario aporta a YachayWiki en tres dimensiones principales:&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
# &amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;Lexicón norteño&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;: Es la fuente léxica más completa disponible para el quechua de Cajamarca. Su extracción sistemática permitirá ampliar el lexicón de polaridad — actualmente desarrollado casi exclusivamente en variedad Collao — a la variedad norteña.&lt;br /&gt;
# &amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;Documentación urgente&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;: La variedad cajamarquina está seriamente en peligro (solo 6,975 hablantes en el Censo 2017). Este diccionario, elaborado por una hablante nativa, es un recurso irreemplazable para su preservación digital.&lt;br /&gt;
# &amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;Base para Yachay-Buddy&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;: El vocabulario documentado alimentará la base de conocimiento del agente conversacional para docentes EIB en zonas de quechua norteño, permitiendo que Yachay-Buddy responda correctamente en variedad Cajamarca además de Collao.&lt;br /&gt;
&amp;lt;/div&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Sobre la autora ==&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;Dolores Ayay Chiló&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039; es educadora y hablante nativa del quechua norteño de Cajamarca. Este diccionario es parte de su contribución a la documentación léxica de la variedad cajamarquina, que complementa con el Manual del Idioma Quechua 1 (2019) y el Manual de Escritura Quechua Norteño (MINEDU, 2024). Todos sus materiales han sido donados a YachayWiki para preservación digital y uso educativo.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
→ Ver página completa: [[Autor:Dolores Ayay Chiló]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Acceso al documento ==&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
{| class=&amp;quot;wikitable&amp;quot;&lt;br /&gt;
! Formato !! Enlace !! Notas&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| PDF escaneado (174 pp., 23 MB) || https://drive.google.com/drive/folders/1SsmqhJpyIl8fRP_p3VvHn9mL8K_drdND || Archivo en drive yachaywiki&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| Vista en wiki || Esta página || Muestra de entradas organizadas por campo semántico&lt;br /&gt;
|}&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&amp;lt;div style=&amp;quot;background:#FFF3CD; padding:10px 14px; border-left:4px solid #e6a800; margin-top:12px;&amp;quot;&amp;gt;&lt;br /&gt;
&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;Nota de derechos:&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039; Este material fue donado por la autora Dolores Ayay Chiló para su preservación y uso educativo en el marco del proyecto YachayWiki. Su reproducción con fines comerciales requiere autorización expresa de la autora.&lt;br /&gt;
&amp;lt;/div&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Cita sugerida ==&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Ayay Chiló, D. (2018). &amp;#039;&amp;#039;Diccionario bilingüe 1 — Quechua Cajamarca&amp;#039;&amp;#039; [Material lexicográfico]. Donado a YachayWiki para su preservación digital, 2024.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Ver también ==&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
* [[Autor:Dolores Ayay Chiló]] — Página de la autora&lt;br /&gt;
* [[Recurso:Manual Idioma Quechua 1 Cajamarca — Ayay Chiló]] — Manual pedagógico nivel básico (2019)&lt;br /&gt;
* [[Recurso:Manual de escritura Quechua Norteño — Ayay Chiló MINEDU 2024]] — Norma ortográfica oficial&lt;br /&gt;
* [[YachayWiki:Lexicón de polaridad quechua]] — Diccionario de sentimiento del proyecto&lt;br /&gt;
* [[Autor:Jacinto Luis Cerna Cabrera]] — Otro colaborador del quechua norteño&lt;br /&gt;
* [[YachayWiki:Variantes del quechua]] — Mapa de variedades documentadas&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Categoría:Quechua norteño]]&lt;br /&gt;
[[Categoría:Variedad Cajamarca]]&lt;br /&gt;
[[Categoría:Diccionarios bilingües]]&lt;br /&gt;
[[Categoría:Lexicón YachayWiki]]&lt;br /&gt;
[[Categoría:Corpus YachayWiki]]&lt;br /&gt;
[[Categoría:Material pedagógico EIB]]&lt;br /&gt;
[[Categoría:Dolores Ayay Chiló]]&lt;br /&gt;
[[Categoría:2018]]&lt;br /&gt;
[[Categoría:Donaciones YachayWiki]]&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>Administradorwiki</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://yachaywiki.com/index.php?title=Manual_de_escritura_Quechua&amp;diff=42591&amp;oldid=42588</id>
		<title>Manual de escritura Quechua</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://yachaywiki.com/index.php?title=Manual_de_escritura_Quechua&amp;diff=42591&amp;oldid=42588"/>
		<updated>2026-07-04T15:09:24Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;&lt;/p&gt;
&lt;table style=&quot;background-color: #fff; color: #202122;&quot; data-mw=&quot;interface&quot;&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-marker&quot; /&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-content&quot; /&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-marker&quot; /&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-content&quot; /&gt;
				&lt;tr class=&quot;diff-title&quot; lang=&quot;es&quot;&gt;
				&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;&quot;&gt;← Revisión anterior&lt;/td&gt;
				&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;&quot;&gt;Revisión del 15:09 4 jul 2026&lt;/td&gt;
				&lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;4&quot; class=&quot;diff-multi&quot; lang=&quot;es&quot;&gt;(No se muestran 2 ediciones intermedias del mismo usuario)&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-lineno&quot; id=&quot;mw-diff-left-l339&quot;&gt;Línea 339:&lt;/td&gt;
&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-lineno&quot;&gt;Línea 339:&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;! Formato !! Enlace !! Notas&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;! Formato !! Enlace !! Notas&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;|-&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;|-&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;| PDF oficial &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;MINEDU &lt;/del&gt;|| &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;[ENLACE_PDF Descargar PDF] &lt;/del&gt;|| &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;Subir a Archive.org o &lt;/del&gt;Drive público&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;| PDF oficial || &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;https://drive.google.com/drive/folders/1SsmqhJpyIl8fRP_p3VvHn9mL8K_drdND &lt;/ins&gt;|| Drive público&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;|-&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;|-&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;| Vista en wiki || &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;Esta página &lt;/del&gt;|| Contenido transcrito y organizado por YachayWiki&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;| Vista en wiki || &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;www.yachaywiki.com &lt;/ins&gt;|| Contenido transcrito y organizado por YachayWiki&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;|}&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;|}&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;/table&gt;</summary>
		<author><name>Administradorwiki</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://yachaywiki.com/index.php?title=Manual_de_escritura_Quechua&amp;diff=42588&amp;oldid=0</id>
		<title>Manual de escritura Quechua</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://yachaywiki.com/index.php?title=Manual_de_escritura_Quechua&amp;diff=42588&amp;oldid=0"/>
		<updated>2026-07-04T14:47:19Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;Página creada con «{{Ficha de recurso educativo | título        = Anan Qichwa allin qillqanan maytu — Manual de escritura Quechua Norteño | autor         = Dolores Ayay Chiló (elaboración de contenido) | institución   = Ministerio de Educación del Perú (MINEDU) — Dirección de Educación Intercultural Bilingüe (DEIB) | variante      = Quechua Norteño — variedades Cajamarca e Inkawasi-Kañaris | año           = 2024 (Primera edición, octubre 2024) | tiraje        = 3,108…»&lt;/p&gt;
&lt;p&gt;&lt;b&gt;Página nueva&lt;/b&gt;&lt;/p&gt;&lt;div&gt;{{Ficha de recurso educativo&lt;br /&gt;
| título        = Anan Qichwa allin qillqanan maytu — Manual de escritura Quechua Norteño&lt;br /&gt;
| autor         = Dolores Ayay Chiló (elaboración de contenido)&lt;br /&gt;
| institución   = Ministerio de Educación del Perú (MINEDU) — Dirección de Educación Intercultural Bilingüe (DEIB)&lt;br /&gt;
| variante      = Quechua Norteño — variedades Cajamarca e Inkawasi-Kañaris&lt;br /&gt;
| año           = 2024 (Primera edición, octubre 2024)&lt;br /&gt;
| tiraje        = 3,108 ejemplares&lt;br /&gt;
| depósito      = Depósito Legal BNP N° 2024-03359&lt;br /&gt;
| páginas       = 159 + bibliografía&lt;br /&gt;
| nivel         = Docentes EIB (referencia ortográfica oficial)&lt;br /&gt;
| idiomas       = Quechua norteño · Castellano&lt;br /&gt;
| relevancia    = Norma ortográfica oficial, sistema fonológico, sufijos, corpus YachayWiki&lt;br /&gt;
}}&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&amp;lt;div style=&amp;quot;background:#0D2B3E; color:white; padding:14px 18px; border-radius:6px; margin-bottom:18px;&amp;quot;&amp;gt;&lt;br /&gt;
&amp;lt;span style=&amp;quot;font-size:1.4em; font-weight:bold;&amp;quot;&amp;gt;Anan Qichwa allin qillqanan maytu&amp;lt;/span&amp;gt;&amp;lt;br/&amp;gt;&lt;br /&gt;
&amp;lt;span style=&amp;quot;font-size:1.1em; color:#D0E8ED;&amp;quot;&amp;gt;Manual de escritura Quechua Norteño&amp;lt;/span&amp;gt;&amp;lt;br/&amp;gt;&lt;br /&gt;
&amp;lt;span style=&amp;quot;font-size:0.95em; color:#aadddd;&amp;quot;&amp;gt;Dolores Ayay Chiló · MINEDU-DEIB · Primera edición octubre 2024 · 3,108 ejemplares&amp;lt;/span&amp;gt;&lt;br /&gt;
&amp;lt;/div&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&amp;lt;div style=&amp;quot;background:#D0E8ED; padding:12px 16px; border-left:4px solid #1A6B7C; margin-bottom:16px;&amp;quot;&amp;gt;&lt;br /&gt;
&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;Importancia para YachayWiki:&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039; Este es el documento de normalización ortográfica oficial del quechua norteño, publicado por el MINEDU. Define el alfabeto oficial, las normas de escritura, el sistema fonológico y los criterios de estandarización léxica para las variedades Cajamarca e Inkawasi-Kañaris. Es la referencia normativa que debe guiar la transcripción y anotación del corpus de YachayWiki en variedad norteña, y es fundamental para calibrar los modelos NLP en esta variante.&lt;br /&gt;
&amp;lt;/div&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Presentación y contexto ==&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&amp;#039;&amp;#039;Anan Qichwa allin qillqanan maytu&amp;#039;&amp;#039; (en castellano: &amp;quot;Manual de escritura Quechua Norteño&amp;quot;) es el primer manual de escritura oficial del quechua norteño publicado por el Ministerio de Educación del Perú. Fue elaborado por Dolores Ayay Chiló, con revisión lingüística de Víctor Vilcabana Sánchez, Roger Gonzalo Segura, Félix Alaín Riveros Paravicino y César Jara Luna. La validación participativa incluyó a docentes y lingüistas de Cajamarca y Lambayeque, entre ellos Jacinto Luis Cerna Cabrera.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
El manual forma parte de las herramientas pedagógicas de la Dirección de Educación Intercultural Bilingüe (DEIB) para implementar el Modelo de Servicio Educativo Intercultural Bilingüe (MSEIB), y fue impreso en octubre de 2024 por Pacífico Editores S.A.C. con un tiraje de 3,108 ejemplares.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Ficha técnica de publicación ==&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
{| class=&amp;quot;wikitable&amp;quot; style=&amp;quot;width:80%;&amp;quot;&lt;br /&gt;
! style=&amp;quot;background:#1A6B7C; color:white;&amp;quot; | Campo&lt;br /&gt;
! style=&amp;quot;background:#1A6B7C; color:white;&amp;quot; | Datos&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| Título en quechua || &amp;#039;&amp;#039;Anan Qichwa allin qillqanan maytu&amp;#039;&amp;#039;&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| style=&amp;quot;background:#f5f5f5;&amp;quot; | Título en castellano || Manual de escritura Quechua Norteño&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| Elaboración de contenido || Dolores Ayay Chiló&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| style=&amp;quot;background:#f5f5f5;&amp;quot; | Revisión lingüística || Víctor Vilcabana Sánchez, Roger Gonzalo Segura, Félix Alaín Riveros Paravicino, César Jara Luna&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| Asesoría técnica (DEIB) || Félix Alaín Riveros Paravicino, Marleny Rodríguez Agüero&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| style=&amp;quot;background:#f5f5f5;&amp;quot; | Diseño y diagramación || Denny Renato López Prieto&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| Institución || MINEDU — Dirección General de Educación Básica Alternativa, Intercultural Bilingüe y de Servicios Educativos en el Ámbito Rural (Digeibira)&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| style=&amp;quot;background:#f5f5f5;&amp;quot; | Edición || Primera edición&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| Fecha de impresión || Octubre 2024&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| style=&amp;quot;background:#f5f5f5;&amp;quot; | Tiraje || 3,108 ejemplares&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| Depósito Legal BNP || N° 2024-03359&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| style=&amp;quot;background:#f5f5f5;&amp;quot; | Impreso por || Pacífico Editores S.A.C., Lima, Perú&lt;br /&gt;
|}&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Estructura del manual (índice) ==&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
{| class=&amp;quot;wikitable&amp;quot; style=&amp;quot;width:100%;&amp;quot;&lt;br /&gt;
! style=&amp;quot;background:#0D2B3E; color:white; width:10%;&amp;quot; | Capítulo&lt;br /&gt;
! style=&amp;quot;background:#0D2B3E; color:white; width:45%;&amp;quot; | Título&lt;br /&gt;
! style=&amp;quot;background:#0D2B3E; color:white; width:45%;&amp;quot; | Contenido principal&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| I || El quechua y sus macrovariedades || Familia lingüística quechua en América del Sur; clasificación Quechua I y II; variedades norteño, sureño, central y amazónico; número de hablantes y estado de vitalidad; características fonológicas, morfológicas y léxicas del quechua norteño&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| style=&amp;quot;background:#f5f5f5;&amp;quot; | II || El proceso de normalización de la escritura quechua || Antecedentes históricos (siglos XVI-XVII); alfabetos oficiales RM 4023-75-ED (1975) y RM 1218-85-ED (1985); proceso de consulta 1996-2016; criterios para escritura unificada (fonológico, morfológico, léxico)&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| III || El uso de las grafías en el quechua norteño || Sistema fonológico completo; inventario alfabético (3 vocales + 17 consonantes); normas de uso de cada grafía con ejemplos; representación fonética, fonológica y gráfica&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| style=&amp;quot;background:#f5f5f5;&amp;quot; | IV || La sílaba y el acento en el quechua norteño || Estructura silábica (V, VC, CV, CVC); ubicación de tipos de sílaba; restricciones; cantidad de sílabas por palabra; acentuación (penúltima sílaba); uso de la tilde&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| V || Escritura de la palabra en el quechua norteño || Tipos de palabras; raíces nominales y verbales; sufijos derivativos y flexivos; palabras compuestas; onomatopeyas; interjecciones; préstamos del castellano; topónimos y antropónimos; mayúsculas&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| style=&amp;quot;background:#f5f5f5;&amp;quot; | VI || Escritura de los sufijos en el quechua norteño || Clasificación de sufijos; escritura normalizada de sufijos nominales, verbales y enclíticos&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| VII || El uso de los signos de puntuación || Punto, coma, punto y coma, dos puntos, raya, guion, signos de interrogación y exclamación, comillas&lt;br /&gt;
|}&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== El quechua norteño: datos clave ==&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
=== Clasificación lingüística ===&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
El quechua norteño pertenece al subgrupo **Quechua II A** (denominado Limay por Torero), posición intermedia entre el Quechua I (central) y el Quechua II B y C. Comprende dos variedades:&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
{| class=&amp;quot;wikitable&amp;quot; style=&amp;quot;width:100%;&amp;quot;&lt;br /&gt;
! style=&amp;quot;background:#2E8B9A; color:white;&amp;quot; | Variedad&lt;br /&gt;
! style=&amp;quot;background:#2E8B9A; color:white;&amp;quot; | Ubicación geográfica&lt;br /&gt;
! style=&amp;quot;background:#2E8B9A; color:white;&amp;quot; | Estado de vitalidad (Censo 2017)&lt;br /&gt;
! style=&amp;quot;background:#2E8B9A; color:white;&amp;quot; | Hablantes mayores de 5 años&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| Cajamarca || Prov. Cajamarca (Chetilla, Porcón, Los Baños del Inca, La Encañada, Llacanora, Jesús, San Juan, Magdalena) || &amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;Seriamente en peligro&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039; || 6,975 (0.6% de la región)&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| style=&amp;quot;background:#f5f5f5;&amp;quot; | Inkawasi-Kañaris || Ferreñafe (Incahuasi, Cañaris), Salas (Lambayeque), Huarmaca (Piura) || Vital || 25,536 (2.3% de la región Lambayeque)&lt;br /&gt;
|}&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&amp;lt;div style=&amp;quot;background:#FFF3CD; padding:10px 14px; border-left:4px solid #e6a800; margin-top:8px; margin-bottom:16px;&amp;quot;&amp;gt;&lt;br /&gt;
&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;Dato crítico para YachayWiki:&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039; La variedad cajamarquina se encuentra &amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;seriamente en peligro&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039; según el Ministerio de Cultura (2018). Esta urgencia justifica la priorización de documentación digital y la construcción de corpus NLP para esta variedad.&lt;br /&gt;
&amp;lt;/div&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
=== Características fonológicas distintivas del quechua norteño ===&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
{| class=&amp;quot;wikitable&amp;quot; style=&amp;quot;width:100%;&amp;quot;&lt;br /&gt;
! style=&amp;quot;background:#0D2B3E; color:white;&amp;quot; | Rasgo&lt;br /&gt;
! style=&amp;quot;background:#0D2B3E; color:white;&amp;quot; | Descripción&lt;br /&gt;
! style=&amp;quot;background:#0D2B3E; color:white;&amp;quot; | Ejemplo&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| Conserva /č/ y /ĉ/ (retrofleja) || Distinción africada palatal simple vs. retrofleja, rasgo del quechua antiguo || &amp;#039;&amp;#039;chaki&amp;#039;&amp;#039; &amp;#039;seco&amp;#039; vs. &amp;#039;&amp;#039;ch&amp;#039;aki/ĉaki&amp;#039;&amp;#039; &amp;#039;pie&amp;#039;&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| style=&amp;quot;background:#f5f5f5;&amp;quot; | Sonorización tras nasal || /p/, /t/, /k/, /q/ → [b], [d], [g], [G] después de /n/ o /m/ || &amp;#039;&amp;#039;shimpa&amp;#039;&amp;#039; [šim.ba] &amp;#039;trenza&amp;#039;&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| /ʎ/ → [ʒ] o [dʒ] || La lateral palatal se realiza como fricativa o africada alveopalatal || &amp;#039;&amp;#039;allqu&amp;#039;&amp;#039; [aʒ.qo] &amp;#039;perro&amp;#039;&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| style=&amp;quot;background:#f5f5f5;&amp;quot; | Eliminación de /h/ inicial || El protofonema /h/ desaparece en posición inicial: */h/ &amp;gt; Ø || &amp;#039;&amp;#039;hatun&amp;#039;&amp;#039; &amp;gt; &amp;#039;&amp;#039;atun&amp;#039;&amp;#039; &amp;#039;grande&amp;#039;&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| /ŝ/ retrofleja (solo Cajamarca) || Fricativa sibilante retrofleja, representada con &amp;#039;&amp;#039;sh&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039; || &amp;#039;&amp;#039;sh&amp;#039;awaq&amp;#039;&amp;#039; &amp;#039;saúco&amp;#039;&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| style=&amp;quot;background:#f5f5f5;&amp;quot; | Sin eyectivas ni aspiradas || A diferencia del quechua sureño, no tiene p&amp;#039;, t&amp;#039;, k&amp;#039;, ph, th, kh || —&lt;br /&gt;
|}&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Alfabeto oficial del quechua norteño ==&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
El alfabeto unificado del quechua norteño, derivado de la RM N° 1218-85-ED, consta de **20 letras** (3 vocálicas + 17 consonánticas):&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
{| class=&amp;quot;wikitable&amp;quot; style=&amp;quot;width:100%; text-align:center;&amp;quot;&lt;br /&gt;
! style=&amp;quot;background:#0D2B3E; color:white;&amp;quot; | a&lt;br /&gt;
! style=&amp;quot;background:#0D2B3E; color:white;&amp;quot; | ch&lt;br /&gt;
! style=&amp;quot;background:#0D2B3E; color:white;&amp;quot; | ĉ / ch&amp;#039;&lt;br /&gt;
! style=&amp;quot;background:#0D2B3E; color:white;&amp;quot; | i&lt;br /&gt;
! style=&amp;quot;background:#0D2B3E; color:white;&amp;quot; | k&lt;br /&gt;
! style=&amp;quot;background:#0D2B3E; color:white;&amp;quot; | l&lt;br /&gt;
! style=&amp;quot;background:#0D2B3E; color:white;&amp;quot; | ll&lt;br /&gt;
! style=&amp;quot;background:#0D2B3E; color:white;&amp;quot; | m&lt;br /&gt;
! style=&amp;quot;background:#0D2B3E; color:white;&amp;quot; | n&lt;br /&gt;
! style=&amp;quot;background:#0D2B3E; color:white;&amp;quot; | ñ&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| (a) || (cha) || (ĉa/ch&amp;#039;a) || (i) || (ka) || (la) || (lla) || (ma) || (na) || (ña)&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
! style=&amp;quot;background:#1A6B7C; color:white;&amp;quot; | p&lt;br /&gt;
! style=&amp;quot;background:#1A6B7C; color:white;&amp;quot; | q&lt;br /&gt;
! style=&amp;quot;background:#1A6B7C; color:white;&amp;quot; | r&lt;br /&gt;
! style=&amp;quot;background:#1A6B7C; color:white;&amp;quot; | s&lt;br /&gt;
! style=&amp;quot;background:#1A6B7C; color:white;&amp;quot; | sh&lt;br /&gt;
! style=&amp;quot;background:#1A6B7C; color:white;&amp;quot; | sh&amp;#039;&lt;br /&gt;
! style=&amp;quot;background:#1A6B7C; color:white;&amp;quot; | t&lt;br /&gt;
! style=&amp;quot;background:#1A6B7C; color:white;&amp;quot; | u&lt;br /&gt;
! style=&amp;quot;background:#1A6B7C; color:white;&amp;quot; | w&lt;br /&gt;
! style=&amp;quot;background:#1A6B7C; color:white;&amp;quot; | y&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| (pa) || (qa) || (ra) || (sa) || (sha) || (sh&amp;#039;a) || (ta) || (u) || (wa) || (ya)&lt;br /&gt;
|}&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&amp;lt;div style=&amp;quot;background:#FFF3CD; padding:10px 14px; border-left:4px solid #e6a800; margin-bottom:12px;&amp;quot;&amp;gt;&lt;br /&gt;
&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;Nota:&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039; La grafía &amp;#039;&amp;#039;sh&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039; (sh&amp;#039;a) es exclusiva de la variedad cajamarquina y representa el fonema fricativo sibilante retroflejo /ŝ/. Las grafías &amp;#039;&amp;#039;ĉ&amp;#039;&amp;#039; (Inkawasi-Kañaris) y &amp;#039;&amp;#039;ch&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039; (Cajamarca) representan el mismo fonema /ĉ/ africado retroflejo palatal.&lt;br /&gt;
&amp;lt;/div&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
=== Letras que NO pertenecen al alfabeto oficial ===&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
El manual advierte expresamente que las siguientes letras no deben usarse en la escritura quechua norteña: &amp;#039;&amp;#039;j&amp;#039;&amp;#039; (en lugar de &amp;#039;&amp;#039;q&amp;#039;&amp;#039;), &amp;#039;&amp;#039;c&amp;#039;&amp;#039; y &amp;#039;&amp;#039;qu&amp;#039;&amp;#039; (castellanismos), &amp;#039;&amp;#039;b&amp;#039;&amp;#039;, &amp;#039;&amp;#039;d&amp;#039;&amp;#039;, &amp;#039;&amp;#039;g&amp;#039;&amp;#039; (son alófonos, no fonemas), &amp;#039;&amp;#039;e&amp;#039;&amp;#039;, &amp;#039;&amp;#039;f&amp;#039;&amp;#039;, &amp;#039;&amp;#039;h&amp;#039;&amp;#039;, &amp;#039;&amp;#039;o&amp;#039;&amp;#039;, &amp;#039;&amp;#039;v&amp;#039;&amp;#039;, &amp;#039;&amp;#039;x&amp;#039;&amp;#039;, &amp;#039;&amp;#039;z&amp;#039;&amp;#039;.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Sistema fonológico completo ==&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
=== Vocales ===&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
El quechua norteño tiene **3 fonemas vocálicos**: /a/, /i/, /u/. Las vocales &amp;#039;&amp;#039;e&amp;#039;&amp;#039; y &amp;#039;&amp;#039;o&amp;#039;&amp;#039; no existen como fonemas propios — aparecen como alófonos de /i/ y /u/ respectivamente cuando están cerca de la uvular /q/.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
{| class=&amp;quot;wikitable&amp;quot; style=&amp;quot;width:60%; text-align:center;&amp;quot;&lt;br /&gt;
! style=&amp;quot;background:#1A6B7C; color:white;&amp;quot; |&lt;br /&gt;
! style=&amp;quot;background:#1A6B7C; color:white;&amp;quot; | Palatal anterior&lt;br /&gt;
! style=&amp;quot;background:#1A6B7C; color:white;&amp;quot; | Central&lt;br /&gt;
! style=&amp;quot;background:#1A6B7C; color:white;&amp;quot; | Velar posterior&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| &amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;Altas&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039; || /i/ || || /u/&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| style=&amp;quot;background:#f5f5f5;&amp;quot; | &amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;Bajas&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039; || || /a/ ||&lt;br /&gt;
|}&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
=== Consonantes ===&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
{| class=&amp;quot;wikitable&amp;quot; style=&amp;quot;width:100%; text-align:center;&amp;quot;&lt;br /&gt;
! style=&amp;quot;background:#0D2B3E; color:white;&amp;quot; | Modo \ Punto&lt;br /&gt;
! style=&amp;quot;background:#0D2B3E; color:white;&amp;quot; | Labial&lt;br /&gt;
! style=&amp;quot;background:#0D2B3E; color:white;&amp;quot; | Alveolar&lt;br /&gt;
! style=&amp;quot;background:#0D2B3E; color:white;&amp;quot; | Palatal&lt;br /&gt;
! style=&amp;quot;background:#0D2B3E; color:white;&amp;quot; | Palatal retrofleja&lt;br /&gt;
! style=&amp;quot;background:#0D2B3E; color:white;&amp;quot; | Velar&lt;br /&gt;
! style=&amp;quot;background:#0D2B3E; color:white;&amp;quot; | Uvular&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| &amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;Oclusivas&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039; || /p/ || /t/ || /č/ (ch) || /ĉ/ (ch&amp;#039;/ĉ) || /k/ || /q/&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| style=&amp;quot;background:#f5f5f5;&amp;quot; | &amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;Nasales&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039; || /m/ || /n/ || /ñ/ || || ||&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| &amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;Fricativas&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039; || || /s/ || /š/ (sh) || /ŝ/ (sh&amp;#039;) * || ||&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| style=&amp;quot;background:#f5f5f5;&amp;quot; | &amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;Laterales&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039; || || /l/ || /ʎ/ (ll) || || ||&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| &amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;Vibrantes&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039; || || /ɾ/ (r) || || || ||&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| style=&amp;quot;background:#f5f5f5;&amp;quot; | &amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;Semiconsonantes&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039; || /w/ || || /j/ (y) || || ||&lt;br /&gt;
|}&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&amp;lt;small&amp;gt;* /ŝ/ solo en variedad cajamarquina&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Normas ortográficas clave ==&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
=== Acentuación ===&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
El quechua norteño es **grave/llano** por naturaleza: el acento cae siempre en la **penúltima sílaba**, tanto en palabras simples como complejas. La tilde solo se usa en casos excepcionales: interjecciones, vocativos enfáticos y partículas con acento en la última sílaba.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Ejemplos de interjecciones con tilde:&lt;br /&gt;
* ¡Añañáw! — &amp;#039;¡Qué rico!, ¡Qué hermoso!&amp;#039;&lt;br /&gt;
* ¡Alaláy! — &amp;#039;¡Qué frío!&amp;#039;&lt;br /&gt;
* ¡Achacháw! — &amp;#039;¡Qué calor!&amp;#039;&lt;br /&gt;
* ¡Ayayáy! — &amp;#039;¡Qué dolor!&amp;#039;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
=== No hay diptongos ===&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
En quechua no existen secuencias vocálicas (VV). Las semiconsonantes &amp;#039;&amp;#039;w&amp;#039;&amp;#039; y &amp;#039;&amp;#039;y&amp;#039;&amp;#039; rompen la adyacencia vocálica. Ejemplos de errores frecuentes y su corrección:&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
{| class=&amp;quot;wikitable&amp;quot; style=&amp;quot;width:70%;&amp;quot;&lt;br /&gt;
! style=&amp;quot;background:#aa0000; color:white;&amp;quot; | ✗ Incorrecto&lt;br /&gt;
! style=&amp;quot;background:#1a7a1a; color:white;&amp;quot; | ✓ Correcto&lt;br /&gt;
! style=&amp;quot;background:#1A6B7C; color:white;&amp;quot; | Glosa&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| *ñaupa || ñawpa || &amp;#039;antes, adelante&amp;#039;&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| style=&amp;quot;background:#f5f5f5;&amp;quot; | *ch&amp;#039;aupi || ĉawpi / ch&amp;#039;awpi || &amp;#039;centro, mitad&amp;#039;&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| *puñui || puñuy || &amp;#039;dormir&amp;#039;&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| style=&amp;quot;background:#f5f5f5;&amp;quot; | *pai || pay || &amp;#039;él o ella&amp;#039;&lt;br /&gt;
|}&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
=== Sonorización de oclusivas tras nasal ===&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Las consonantes /p/, /t/, /k/, /q/ se pronuncian como [b], [d], [g], [G] después de /n/ o /m/, pero **se escriben siempre con la grafía sorda**:&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
{| class=&amp;quot;wikitable&amp;quot; style=&amp;quot;width:80%;&amp;quot;&lt;br /&gt;
! style=&amp;quot;background:#0D2B3E; color:white;&amp;quot; | Pronunciación&lt;br /&gt;
! style=&amp;quot;background:#0D2B3E; color:white;&amp;quot; | Escritura correcta&lt;br /&gt;
! style=&amp;quot;background:#0D2B3E; color:white;&amp;quot; | Glosa&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| [šim.ba] || &amp;#039;&amp;#039;shimpa&amp;#039;&amp;#039; || trenza&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| style=&amp;quot;background:#f5f5f5;&amp;quot; | [ʒan.du] || &amp;#039;&amp;#039;llantu&amp;#039;&amp;#039; || sombra&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| [pun.gu] || &amp;#039;&amp;#039;punku&amp;#039;&amp;#039; || puerta&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| style=&amp;quot;background:#f5f5f5;&amp;quot; | [wa.ɾan.Ga] || &amp;#039;&amp;#039;waranqa&amp;#039;&amp;#039; || mil&lt;br /&gt;
|}&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Vocabulario comparativo: Cajamarca vs. Inkawasi-Kañaris ==&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
{| class=&amp;quot;wikitable&amp;quot; style=&amp;quot;width:100%;&amp;quot;&lt;br /&gt;
! style=&amp;quot;background:#0D2B3E; color:white;&amp;quot; | Glosa&lt;br /&gt;
! style=&amp;quot;background:#0D2B3E; color:white;&amp;quot; | Cajamarca&lt;br /&gt;
! style=&amp;quot;background:#0D2B3E; color:white;&amp;quot; | Inkawasi-Kañaris&lt;br /&gt;
! style=&amp;quot;background:#0D2B3E; color:white;&amp;quot; | Nota&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| pie || &amp;#039;&amp;#039;ch&amp;#039;aki&amp;#039;&amp;#039; || &amp;#039;&amp;#039;ĉaki&amp;#039;&amp;#039; || mismo fonema /ĉ/, diferente grafía&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| style=&amp;quot;background:#f5f5f5;&amp;quot; | saúco (árbol) || &amp;#039;&amp;#039;sh&amp;#039;awaq&amp;#039;&amp;#039; || — || /ŝ/ exclusivo de Cajamarca&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| sapo/rana || &amp;#039;&amp;#039;ampatu&amp;#039;&amp;#039; || &amp;#039;&amp;#039;wartaq / ampatu&amp;#039;&amp;#039; || sinonimia&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| style=&amp;quot;background:#f5f5f5;&amp;quot; | anciano || &amp;#039;&amp;#039;awkish&amp;#039;&amp;#039; || &amp;#039;&amp;#039;ruku&amp;#039;&amp;#039; || lexema diferente&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| pájaro || &amp;#039;&amp;#039;pishqu&amp;#039;&amp;#039; || &amp;#039;&amp;#039;pariq kuru&amp;#039;&amp;#039; || lexema diferente&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| style=&amp;quot;background:#f5f5f5;&amp;quot; | día || &amp;#039;&amp;#039;punchaw&amp;#039;&amp;#039; || &amp;#039;&amp;#039;unaq / waran&amp;#039;&amp;#039; || sinonimia&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| cuy || &amp;#039;&amp;#039;quyi&amp;#039;&amp;#039; || &amp;#039;&amp;#039;saka&amp;#039;&amp;#039; || lexema diferente&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| ojo || &amp;#039;&amp;#039;ñawi&amp;#039;&amp;#039; [nawi] || &amp;#039;&amp;#039;nawi&amp;#039;&amp;#039; || variante fonológica; &amp;#039;&amp;#039;ñawi&amp;#039;&amp;#039; es la forma conservada&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| style=&amp;quot;background:#f5f5f5;&amp;quot; | camino || &amp;#039;&amp;#039;ñan&amp;#039;&amp;#039; [nan] || &amp;#039;&amp;#039;nan&amp;#039;&amp;#039; || variante fonológica&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| uno || &amp;#039;&amp;#039;suk&amp;#039;&amp;#039; || &amp;#039;&amp;#039;uk&amp;#039;&amp;#039; || variante fonológica&lt;br /&gt;
|}&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Interjecciones documentadas ==&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Las interjecciones del quechua norteño tienen estructura característica (reduplicación de segunda sílaba, acento en última sílaba):&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
{| class=&amp;quot;wikitable&amp;quot; style=&amp;quot;width:80%;&amp;quot;&lt;br /&gt;
! style=&amp;quot;background:#2E8B9A; color:white;&amp;quot; | Interjección&lt;br /&gt;
! style=&amp;quot;background:#2E8B9A; color:white;&amp;quot; | Significado&lt;br /&gt;
! style=&amp;quot;background:#2E8B9A; color:white;&amp;quot; | Sentimiento&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| ¡Añañáy!, ¡Añañáw! || ¡Qué rico!, ¡Qué hermoso! || Positivo / admiración&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| style=&amp;quot;background:#f5f5f5;&amp;quot; | ¡Alaláy!, ¡Alaláw! || ¡Qué frío! || Negativo / incomodidad&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| ¡Achacháy!, ¡Achacháw! || ¡Qué calor! || Negativo / incomodidad&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| style=&amp;quot;background:#f5f5f5;&amp;quot; | ¡Ayayáy!, ¡Ayayáw! || ¡Qué dolor! || Negativo / dolor&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| ¡Atatáy!, ¡Atatáw! || ¡Qué asco! || Negativo / repulsión&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| style=&amp;quot;background:#f5f5f5;&amp;quot; | ¡Akakáw! || ¡Qué lástima!, ¡Pobrecito! || Negativo / compasión&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| ¡Ichichín!, ¡Achakáy! || ¡Qué miedo!, ¡Qué horror! || Negativo / miedo&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| style=&amp;quot;background:#f5f5f5;&amp;quot; | ¡Achichín!, ¡Achakáw! || ¡Qué vergüenza! || Negativo / vergüenza&lt;br /&gt;
|}&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&amp;lt;div style=&amp;quot;background:#D0E8ED; padding:10px 14px; border-left:4px solid #1A6B7C; margin-top:8px; margin-bottom:16px;&amp;quot;&amp;gt;&lt;br /&gt;
&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;Relevancia para el corpus de sentimientos:&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039; Las interjecciones son marcadores de sentimiento de alta certeza — su carga emocional es explícita y no ambigua. Son candidatas prioritarias para el lexicón de polaridad del quechua norteño.&lt;br /&gt;
&amp;lt;/div&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Importancia para YachayWiki ==&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&amp;lt;div style=&amp;quot;background:#D0E8ED; padding:12px 16px; border-left:4px solid #1A6B7C; margin-bottom:12px;&amp;quot;&amp;gt;&lt;br /&gt;
Este manual es la referencia normativa más importante disponible para el quechua norteño. Aporta a YachayWiki en cuatro dimensiones:&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
# &amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;Norma ortográfica&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;: Define la escritura correcta para la transcripción y anotación del corpus norteño. Todos los textos de YachayWiki en variedad Cajamarca e Inkawasi-Kañaris deben seguir esta norma.&lt;br /&gt;
# &amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;Lexicón de polaridad&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;: Las interjecciones documentadas (8 entradas con polaridad explícita) son incorporación directa al lexicón. Los sufijos evidenciales (-mi, -si, -ch&amp;#039;) son marcadores de actitud epistémica.&lt;br /&gt;
# &amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;Diferenciación dialectal&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;: La tabla comparativa Cajamarca vs. Inkawasi-Kañaris permite etiquetar correctamente los metadatos del corpus y evitar mezclar variedades en el entrenamiento de modelos NLP.&lt;br /&gt;
# &amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;Criterio de normalización&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;: El principio de &amp;quot;forma más conservada&amp;quot; guía la limpieza y estandarización del corpus: ante variantes, se prefiere la forma que conserva los fonemas del quechua antiguo.&lt;br /&gt;
&amp;lt;/div&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Equipo de validación participativa ==&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
El manual fue validado con participación de docentes y especialistas, incluyendo colaboradores de YachayWiki:&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
* David Mendoza Tomay · Dolores Ayay Chilón · Edwin Aníbal Lucero Rinza&lt;br /&gt;
* Gilmer Alejandro Cachi Minchán · &amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;[[Autor:Jacinto Luis Cerna Cabrera|Jacinto Luis Cerna Cabrera]]&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039; · José Isabel Ayay Chilón&lt;br /&gt;
* José Santos Ispilco Chilón · Martín Sánchez Purihuamán · Nancy García Sánchez&lt;br /&gt;
* Nancy Leonor Bautista Valdez · Santos García Roque · Segundo Pablo Malimba Chugnas&lt;br /&gt;
* Víctor Manayay Rinza · Víctor Vilcabana Sánchez · Yésica Natalí Dilas Bautista&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Acceso al documento ==&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
{| class=&amp;quot;wikitable&amp;quot;&lt;br /&gt;
! Formato !! Enlace !! Notas&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| PDF oficial MINEDU || [ENLACE_PDF Descargar PDF] || Subir a Archive.org o Drive público&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| Vista en wiki || Esta página || Contenido transcrito y organizado por YachayWiki&lt;br /&gt;
|}&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&amp;lt;div style=&amp;quot;background:#FFF3CD; padding:10px 14px; border-left:4px solid #e6a800; margin-top:12px;&amp;quot;&amp;gt;&lt;br /&gt;
&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;Nota de derechos:&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039; © Ministerio de Educación del Perú. Depósito Legal BNP N° 2024-03359. Todos los derechos reservados. Prohibida la reproducción sin permiso expreso de los editores. Esta página de YachayWiki presenta un resumen académico con fines educativos, no reproduce el texto completo.&lt;br /&gt;
&amp;lt;/div&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Cita sugerida ==&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Ayay Chiló, D. (2024). &amp;#039;&amp;#039;Anan Qichwa allin qillqanan maytu. Manual de escritura Quechua Norteño&amp;#039;&amp;#039;. Ministerio de Educación del Perú — Dirección de Educación Intercultural Bilingüe. Primera edición. Lima, Perú: Pacífico Editores S.A.C. Depósito Legal BNP N° 2024-03359.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Ver también ==&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
* [[Autor:Dolores Ayay Chiló]] — Página de la autora&lt;br /&gt;
* [[Recurso:Manual Idioma Quechua 1 Cajamarca — Ayay Chiló]] — Manual pedagógico nivel básico&lt;br /&gt;
* [[Recurso:Diccionario Bilingüe Quechua Cajamarca — Ayay Chiló]] — Diccionario complementario&lt;br /&gt;
* [[Autor:Jacinto Luis Cerna Cabrera]] — Colaborador del quechua norteño, participó en validación&lt;br /&gt;
* [[YachayWiki:Variantes del quechua]] — Mapa de variedades documentadas&lt;br /&gt;
* [[YachayWiki:Lexicón de polaridad quechua]] — Diccionario de sentimiento&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Categoría:Quechua norteño]]&lt;br /&gt;
[[Categoría:Variedad Cajamarca]]&lt;br /&gt;
[[Categoría:Variedad Inkawasi-Kañaris]]&lt;br /&gt;
[[Categoría:Normativa ortográfica oficial]]&lt;br /&gt;
[[Categoría:Publicaciones MINEDU]]&lt;br /&gt;
[[Categoría:Material pedagógico EIB]]&lt;br /&gt;
[[Categoría:Corpus YachayWiki]]&lt;br /&gt;
[[Categoría:Dolores Ayay Chiló]]&lt;br /&gt;
[[Categoría:2024]]&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>Administradorwiki</name></author>
	</entry>
</feed>