Ir al contenido

K'ankap Musqhukuynin

De Yachaywiki

K'ankap Musqhukuynin

El sueño del gallo — Willakuy (Cuento tradicional)

El cuento

[editar]

En quechua

[editar]

Huk tutas K'ankaqa wallpanta musquynimpirikusqa mankapi t'impuchkaqta.

Chaysi k'ankaqa rikch'ariquspa wallpantaqa nisqa:

— Wallpay ayqikuy! Musqhuyniypim rikusqayki, atuqpa mankanpi t'impuchkaqta.

Chay wallpaqa ancha puñuywan hap'ichikuspa uyariq tukusqapaschu. K'ankaqa kaqmantas rimapayasqa:

— Wallpachallay rikch'ariy! Chay atuqqa chhiqantapaschá t'impurachisunki, qhipa p'uncawtataq mana willawarqnkichu nispa niwankiman.

Wallpaqa puñu puñusqaraqsi kutichisqa:

— Ama yanqa qaparqachaychu! Chayqa musqhuyllaykim — nispa.

Wallpaqa kaqmantas puñuykusqa.

Pacha paqariyta, atuqqa upallalla puñuchkaqllaqtaraq hap'irqusqa wayk'una wasiman aparqusqa. Chaypis ñak'arquspa misk'i mikhuyta ruraspa ayllunkunaman mikhuchisqa.

K'ankataqsi llakillawanña, yanqapaqña nisqa:

— Nichkaptiy, willachkaptiy! Mána kasukusqaykipi….!

En español

[editar]

Una noche el gallo soñó que veía a su gallina hirviendo en una olla.

El gallo se despertó y le dijo a su gallina:

— ¡Gallina, huye! En mi sueño te vi hirviendo en la olla del zorro.

La gallina, atrapada por el sueño profundo, fingió no escuchar. El gallo insistió:

— ¡Despierta, gallinita! Ese zorro quizás te hará hervir de verdad, y luego dirán que no te avisé.

La gallina, aún adormecida, respondió:

— ¡No grites por nada! Eso es solo tu sueño — dijo.

Y la gallina volvió a dormir.

Al amanecer, el zorro, mientras todos dormían, la atrapó y se la llevó a la cocina. Allí la cocinó y la sirvió a su familia como un rico plato.

El gallo, lleno de pena e impotencia, dijo:

— ¡Te lo dije, te lo avisé! Por no hacerme caso…

Moraleja

[editar]

Quien no escucha el consejo a tiempo, tarde lo lamenta.

Mana uyariq runata llakiy hap'in.

Notas culturales

[editar]

Este cuento pertenece al género willakuy — narración oral quechua. El gallo (k'anka) y la gallina (wallpa) son personajes frecuentes en los cuentos andinos por su presencia cotidiana en las comunidades. El zorro (atuq) aparece como antagonista astuto — aunque en otros cuentos quechuas el zorro también puede ser el engañado.

Ver también

[editar]

```